06. Zwerfstenen – Dieptegesteenten

 

Graniet

Dieptegesteenten zijn onder zwerfstenen niet zeldzaam. Uit een hoop zwerfstenen kun je met gemak een aantal granieten en gabbro’s verzamelen. Vooral granieten komen heel veel voor. Ze vormen samen met gneizen zo’n beetje de huismussen onder onze zwerfstenen.

Microkliengraniet - Zwerfsteen van Exloo (Dr.)

Microkliengraniet – Zwerfsteen van Exloo (Dr.).

 

Gabbro - Zwerfsteen van Borger.

Gabbro – Zwerfsteen van Borger (Dr.).

 

De talrijkheid van granieten hebben we te danken aan het herkomstgebied in Scandinavië. Grote delen van Scandinavië worden ingenomen door een oeroud stuk aardkorst van een paar miljard jaar oud. Dit oud stuk aardkorst noemt men het Baltisch schild. De gebergten die er ooit lagen, zijn al in oeroude tijden door erosie volkomen verdwenen. Alleen de wortels ervan zijn nog aanwezig. Op veel plaatsen in Zweden en Finland liggen deze wortelgesteenten aan de oppervlakte.

Op het eiland Kökar in Zuidwest-Finland liggen ruim 1800 miljoen jaar oude rotsen aan de oppervlakte. Het zijn metamorfe gesteenten die ooit kilometers diep in de aardkorst zijn gevormd.

Op het eiland Kökar in Zuidwest-Finland liggen ruim 1800 miljoen jaar oude rotsen aan het oppervlak. Het zijn metamorfe gesteenten die ooit op grote diepte in de aardkorst zijn gevormd.

 

Grofkorrelige graniet - Zwerfsteen van het Hoge veld bij Norg.

Grofkorrelige graniet – Zwerfsteen van het Hoge veld bij Norg (Dr.). Deze graniet bevat vrijwel uitsluitend roodachtige kaliveldspaat, veel kwarts en wat zwarte biotiet. Granieten met weinig of geen plagioklaas noemt men alkaliveldspaatgranieten.

 

Perniögraniet - Zwerfsteen van Exloo (Dr.). Dit graniettype komt in het Hondsruggebied als zwerfsteen veel voor. De meeste zijn roodachtig en bevatten gereld granaten. Het porfierische karakter wordt veroorzaakt door de tabletvormige kaliveldspaten die min of meer parallel gerangschikt zijn.

Perniögraniet – Zwerfsteen van Exloo (Dr.).
Dit graniettype komt in het Hondsruggebied veel voor. De meeste zijn roodachtig en bevatten dikwijls zwartrode granaten. Het porfierische karakter van de graniet  wordt veroorzaakt door de tabletvormige kaliveldspaten die min of meer parallel gerangschikt zijn.

 

De oudste gesteenten vinden we in het noordoosten van Finland en op het Russische Kola-schiereiland. Ze zijn meer dan 3000 miljoen jaar oud. Iets minder oud ( 1800-2000 milj. j., maar qua oppervlakte in Zweden en Finland het meest verbreid, zijn grote arealen metamorfe gesteenten, met daarin opgenomen tal van kleine en grotere voorkomens van graniet en andere dieptegesteenten. Samen vormen deze gesteenten een bonte afwisseling, waarvan tijdens de ijstijdperioden heel wat meters door het landijs zijn afgeschuurd en afgebroken. De brokstukken zijn in de vorm van zwerfstenen voor een deel naar ons land getransporteerd.

Granieten 4Granieten 1Granieten 5Granieten 2Granieten 3

 

Naast graniet kennen we nog andere soorten dieptegesteente. Die zijn ook als zwerfsteen te vinden. Vergeleken met graniet zijn ze minder talrijk, omdat hun voorkomens in Scandinavië kleiner en ook meer versnipperd zijn. Welke soorten zijn dat?

         – Granodioriet

         – Syeniet

         – Dioriet

         – Gabbro

 

Granodioriet

Granodiorieten vormen een groep ondergewaardeerde zwerfstenen. Waarom? Ze hebben hun uiterlijk tegen. Gewone granieten zien er kleurig uit en hebben vaak een levendige structuur. Granodiorieten hebben dat veel minder of niet. Hoewel ze als zwerfsteen niet zeldzaam zijn, ogen de keien allerminst, vooral als ze verweerd zijn. Je kijkt er aan gewoon voorbij, want onaantrekkelijk uitziende stenen laat je het liefst liggen. 

Granodioriet - Zwerfsteen van Emmerschans (Dr.) Granodiorieten zijn somber gekleurde granieten met relatief veel donkere mineralen en veel witte veldspaat van plagioklaas.

Granodioriet – Zwerfsteen van Emmerschans (Dr.).
Granodiorieten zijn somber gekleurde granieten met relatief veel donkere mineralen en veel witte veldspaat (plagioklaas).

 

Granodioriet - Zwerfsteen van Emmerschans (Dr.)

Granodioriet – Zwerfsteen van Emmerschans (Dr.).

 

Wat maakt granodioriet niet aantrekkelijk? Het gesteente vormt een overgang van gewone graniet naar dioriet. In de naam komt die tussenpositie al tot uitdrukking. Granodiorieten zijn weliswaar echte granieten, maar de verhouding tussen de veldspaten is anders. Bij gewone granieten overheerst de kleurige kaliveldspaat, bij granodiorieten is plagioklaas in de meerderheid. Gemiddeld is bij granodiorieten tweederde of meer van alle aanwezige veldspaat plagioklaas.

Met de toename van plagioklaas verandert ook het gehalte aan donkere mineralen. Naast veel biotiet komt ook zwarte hoornblende voor. Granodiorieten kleuren daarom donkerder dan graniet. De rijkdom aan plagioklaas maakt ook dat verweerde zwerfstenen een pokdalig uiterlijk krijgen.

Granodioriet - Zwerfsteen van Emmerschans (Dr.). Granodiorieten zijn door het hoge gehalte aan plagioklaas vaak sterk verweerd. Daarnaast bevatten ze verhoudingsgewijs veel donkere mineralen (biotiet en hoornblende). Opzij van de witte plagioklaas is de glazige kwarts goed zichtbaar en ook de kaliveldspaat. Deze is iets kleuriger dan de plagioklaas.

Granodioriet – Zwerfsteen van Emmerschans (Dr.).
Granodiorieten zijn door het hoge gehalte aan plagioklaas vaak sterk verweerd. Daarnaast bevatten ze verhoudingsgewijs veel donkere mineralen (biotiet en hoornblende). Opzij van de witte plagioklaas is de glazige kwarts goed zichtbaar en ook de kaliveldspaat. Deze is heel lichtrose gekleurd.

Granodioriet (Uppsalagraniet) - Zwerfsteen van Nijbeets (Fr.)

Granodioriet (Uppsalagraniet) – Zwerfsteen van Nijbeets (Fr.).

 

Er bestaan ook granodiorieten die wel in trek zijn. Nog steeds zijn die qua kleur geen aansprekende zwerfsteensoorten, maar ze zijn in trek bij verzamelaars omdat het goede gidsgesteenten zijn. Eén daarvan is Uppsalagraniet, een uitgesproken zwartwitte graniet met goed herkenbare mineraalkorrels. Uppsalagraniet komt voor in de omgeving van de Zweedse stad Uppsala, noordwestelijk van Stockholm. Het gesteente is door zijn hoge gehalte aan plagioklaas en hoornblende een echte granodioriet, maar bevat veel, goed herkenbare blauwe kwarts. Sommige Uppsalagranieten zijn door opname van een minuscule hoeveelheid ijzer roodachtig van kleur. Samen met de blauwe kwarts vormen deze typen mooie en herkenbare gidsgesteenten.

Granodiorieten zijn, zoals in de gesteentewereld wordt aangegeven, meer basisch van samenstelling dan normale graniet. Het gehalte aan kiezelzuur is geringer dan in graniet.

Uppsalagraniet, rood type - Maarn (Utr.)

Uppsalagraniet, rood type – Maarn (Utr.).

 

Syeniet

Een ezelsbrugje: Waarin verschilt syeniet van graniet? In syeniet zie je de kwarts niet. In syenieten ontbreekt kwarts geheel of het is slechts heel weinig aanwezig. De naam danken we aan de oud-Egyptische plaatsnaam Syene, dan nu als Assoean op de kaart staat. Ten tijde van de farao’s werd in steengroeves daar een gewaardeerde bouwsteen gehaald, waarvan men later dacht dat het een syeniet was. Vandaar ook de naam. Nader onderzoek wees uit dat het om een granietachtig gesteente gaat. Toch heeft men de naam syeniet voor kwartsarme of kwartsvrije dieptegesteenten gehandhaafd.

Syenieten komen in Scandinavië weinig voor, het meest nog in Zuid-Zweden en in Zuid-Noorwegen. Dat is de reden waarom in het Hondsruggebied nauwelijks zwerfstenen van syeniet te vinden zijn. Het gezelschap zwerfkeien in Oost-Drenthe komt voornamelijk uit Zuidwest-Finland en Noord-Zweden en uit die gebieden zijn  nauwelijks of geen syenietgesteenten bekend.

 

Syeniet - Zwerfsteen van Groningen. Syenieten hebben een korreling en kleur die met granieten overeen komt. Het rode materiaal is kaliveldspaat, plagioklaas is vrijwel afwezig en kwarts ook. Doordat kwarts ontbreekt, is het gehalte donkere mineralen hoger dan in een normale graniet.

Syeniet – Zwerfsteen van Groningen.
Syenieten hebben een korreling en kleur die met granieten overeen komt. Het rode mineraal is kaliveldspaat. Plagioklaas is hier vrijwel afwezig en kwarts ook. Doordat kwarts ontbreekt, is het gehalte donkere mineralen hoger dan in normale granieten.

 

Meer kans op syenieten hebben we in West-Drenthe en Friesland. De zwerfstenen daar komen vooral uit Midden- en Zuid-Zweden, het Deense eiland Bornholm. In Midden- en Zuid-Zweden zijn een paar voorkomens van syeniet bekend, die ook zwerfstenen hebben geleverd.

 

Väggerydsyeniet - Zwerfsteen van Mommark op Als (Dk.). Deze syeniet is afkomstig uit Zuid-Zweden.

Väggerydsyeniet – Zwerfsteen van Mommark op Als (Dk.).
Deze syeniet is afkomstig uit Zuid-Zweden.

Väggerydsyeniet - Zwerfsteen van Mommark, Als (Dk.). Op het breukvlak van dit grofkorrelige type syeniet valt het relatief hoge percentage donkere mineralen op. Kwarts is in dit gesteente afwezig.

Väggerydsyeniet – Zwerfsteen van Mommark, Als (Dk.).
Op het breukvlak van dit grofkorrelige type syeniet valt het relatief hoge percentage donkere mineralen op. Kwarts is in dit gesteente afwezig.

 

De syenieten uit het Oslogebied in Noorwegen zijn een ander verhaal. Zij nemen onder zwerfstenen, vanwege hun zeldzaamheid, een aparte plaats in. In een ca. 200 km lange en 50 km brede strook rond de stad Oslo komen een groot aantal stollingsgesteenten voor, waaronder dieptegesteenten als graniet, syeniet en gabbro. Deze ‘Oslogesteenten’ zijn bij zwerfsteenverzamelaars zeer in trek. Ze zijn niet alleen zeldzaam, ook hun aparte karakter maakt dat ze vaak ‘parels’ in een zwerfsteenverzameling vormen. Toch is hun zeldzaamheid betrekkelijk. Op de meeste vindplaatsen zijn deze Noorse gesteenten inderdaad erg zeldzaam, maar toch zijn er ook locaties bekend waar ze verhoudingsgewijs veel voorkomen.

Het Oslogebied binnen de rode lijn is opgebouwd uit voornamelijk stollingsgesteenten die in de Permperiode, ca. 280 miljoen jaar geleden, zijn ontstaan.

Het Oslogebied binnen de rode lijn is opgebouwd uit voornamelijk stollingsgesteenten die in de Permperiode, ca. 280 miljoen jaar geleden, zijn ontstaan.

 

Lardaliet - Zwerfsteen van Wippingen (Dld.). Dit is een zeer grofkorrelige syeniet met in de bruine vlekken nefelien. Kwarts is derhalve niet aanwezig.

Lardaliet – Zwerfsteen van Wippingen (Dld.).
Dit is een zeer grofkorrelige syeniet, met in de bruine vlekken sterk verweerde nefelien. Kwarts is niet aanwezig.

 

Oslosyenieten zijn veel minder oud dan hun tegenhangers in Zweden en Finland. Ze ontstonden in het Vroeg-Perm, ca. 280 miljoen jaar geleden, toen in Zuid-Noorwegen een aardslenk ontstond met diep reikende breuken, waarlangs sterke bodembewegingen optraden. Magma met een granietische en syenitische samenstelling drong via breuken in de aardkorst omhoog. Uit de magmahaarden in de breukzone kristalliseerden een serie dieptegesteenten, die als zwerfsteen niet moeilijk te herkennen zijn.

Het Oslogebied meer in detail.

Het Oslogebied meer in detail.

 

De bodembewegingen in het Oslogebied hadden daarnaast een zeer uitbundig vulkanisme tot gevolg. Hierbij werden enorme lavadekken van basalt en rhombenporfier gevormd. In de vele toevoerspleten van de inmiddels verdwenen vulkanen zijn tal van syenieten en syenietporfieren ontstaan. Hoewel zeldzaam, zijn van de meeste syeniettypen uit het Oslogebied in Noord-Nederland een of meer zwerfstenen gevonden.

Larvikiet - Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.). Larvikiet is onverweerd een blauwgrijze syeniet, die een groot massief vormt in het zuiden van het Oslogebied, rond de stad Larvik.

Larvikiet – Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.).
Larvikiet is onverweerd een blauwgrijze syeniet, die een groot massief vormt in het zuiden van het Oslogebied, rond de stad Larvik.

Larvikiet - Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.). Het hoge plagioklaasgehalte veroorzaakt de witte kleur van verweerde larvikieten. Het karakteristieke oplichten van de veldspaten is ondanks de verwering nog goed te zien.

Larvikiet – Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.).
Het hoge plagioklaasgehalte veroorzaakt de witte kleur van verweerde larvikieten. Het karakteristieke oplichten van de veldspaten is ondanks de verwering nog goed te zien.

Nordmarkiet - Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.). Deze syeniet komt in allerlei varianten voor. de meeste bevatten enige kwarts.

Nordmarkiet – Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.).
Deze lichtkleurige syeniet komt in talloze varianten voor. De meeste bevatten enige kwarts.

Nefeliensyeniet - Zwerfsteen van Noordlaren (Gr.). Zwerfstenen uit het Oslogebied zijn op de Hondsrug bijzonder zeldzaam. De putten in het gesteente markeren de plaatsen waar het mineraal nefelien heeft gezeten. Dit mineraal verweert makkelijk en lost daarbij op.

Nefeliensyeniet – Zwerfsteen van Noordlaren (Gr.).
Zwerfstenen uit het Oslogebied zijn op de Hondsrug bijzonder zeldzaam, zeker dit type nefeliensyeniet. De putten in het grijswitte gesteente markeren de plaatsen waar het mineraal nefelien heeft gezeten.

Foyaiet - Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.). Het hakerige patroon wordt veroorzaakt door lijstvormige veldspaat. Daartussen zijn putten te zien van nefelien en donkere mineralen (augiet en magnetiet).

Foyaiet – Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.).
Het hakerige patroon wordt veroorzaakt door lijstvormige veldspaten. Daartussen zijn putten te zien van nefelien. De donkere mineralen zijn augiet en magnetiet.

Tönsbergiet - Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.). Tönsbergiet is een variëteit van larvikiet. Het komt voor in de omgeving van de Noorse stad Tönsberg.

Tönsbergiet – Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.).
Tönsbergiet is een variëteit van larvikiet. Het gesteente komt voor in de omgeving van de Zuidnoorse stad Tönsberg, in het Oslogebied.

Dioriet

Diorieten zijn net als graniet dieptegesteenten, maar als zwerfsteen zijn ze minder talrijk. Ook het uiterlijk is anders: Enigszins verweerd zijn zwerfstenen van dioriet uitgesproken wit-zwarte gesteenten. Diorieten bestaan voornamelijk uit de mineralen plagioklaas (= veldspaat) en hoornblende. Aan de buitenzijde van zwerfstenen kleurt de plagioklaas wit, de hoornblende is pikzwart.

Dioriet - Zwerfsteen van Exloo (Dr.) Globaal kun je stellen dat diorieten voor 2/3 uit witte plagioklaas bestaan en 1/3 uit donkere mineralen. Enige kwarts is vaak in dioriet aanwezig.

Dioriet – Zwerfsteen van Exloo (Dr.).
Globaal kun je stellen dat diorieten voor 2/3 uit witte plagioklaas bestaan en 1/3 uit donkere mineralen. Enige kwarts is vaak aanwezig.

 

Zwerfstenen van dioriet zijn niet moeilijk te herkennen. Enigszins verweerd tonen diorieten een enigszins bont, witzwart gevlekt uiterlijk. Aan deze kleurstelling danken ze ook hun naam. Het griekse ‘diorizein‘ betekent ‘onderscheid’ of ‘verschillend’.

Dioriet - Zwerfsteen van Groningen. Lichtkleurige, plagioklaasrijke diorieten zijn op het breukvlak vaak licht grijsblauw van kleur.

Dioriet – Zwerfsteen van Groningen.
Lichtkleurige, plagioklaasrijke diorieten zijn op het breukvlak vaak licht grijsblauw van kleur.

 

Gewoonlijk bevatten diorieten naast plagioklaas en hoornblende ook een beetje kwarts en biotiet, maar altijd minder dan 5%. Is een piets kwarts aanwezig, dan mag de steen kwartsdioriet genoemd worden. Kwartsdiorieten op hun beurt gaan bij toename van het kwartsgehalte over in het dieptegesteente tonaliet. Komt ook nog kaliveldspaat in beeld dan belanden we bij een granodioriet. Zwerfstenen van tonaliet zijn zeldzaam, granodiorieten daarentegen komen vrij veel voor.

Dioriet - Zwerfsteen van Sellingerbeetse (Gr.). In tegenstelling tot gabbro's kleurt de plagioklaas in diorieten veel witter.

Dioriet – Zwerfsteen van Sellingerbeetse (Gr.).
In tegenstelling tot gabbro’s kleurt de plagioklaas in diorieten veel witter.

 

Diorieten en gabbro’s zijn met het blote oog en ook met een loep nauwelijks van elkaar te onderscheiden. Wel bestaan er, als het om Scandinavische zwerfstenen gaat, ezelsbrugjes die het mogelijk maken om beide gesteentesoorten uit elkaar te houden, maar daarover bij gabbro’s meer.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

 

Gabbro

Gabbro’s danken hun naam aan het Italiaanse stadje Gabbro in Toscane, waar in de omgeving het gesteente voorkomt. Het zijn donkere, zware en ijzer- en magnesiumrijke gesteenten, die in onverweerde toestand zwart of groenzwart zijn, met daarbij nog iets van ‘wit’. Gabbro is het dieptegesteente van basalt.

Gabbro - Zwerfsteen van Emmerschans (Dr.). Gabbro's bevatten meestal meer donkere mineralen dan plagioklaas. Het zijn donkere gesteenten, ook al omdat de plagioklaas donker kleurt en niet wit zoals in dioriet.

Gabbro – Zwerfsteen van Emmerschans (Dr.).
Gabbro’s bevatten meestal meer donkere mineralen dan plagioklaas. Het zijn donkere, somber ogende gesteenten, ook al omdat de plagioklaas grijsachtig van kleur is en niet wit zoals in dioriet.

 

Doorgaans zijn gabbro’s grofkorrelig. Ze bestaan voornamelijk uit donkere mineralen (vooral pyroxeen) met daarnaast een wisselend percentage somber gekleurde plagioklaas. Hoewel in onverweerde toestand veelal zwart, zijn veel verweerde zwerfsteengabbro’s aan de buitenkant zwartgroen, groen of grijsgroen van kleur. Van plagioklaas is in die gevallen weinig meer te bespeuren. Het veldspaatmineraal is opgelost waarbij het putten in het oppervlak heeft achtergelaten. Verweerde zwerfstenen van gabbro bezitten daarom een ruw, pokdalig oppervlak.

Gabbro, verweerd - Hoge Veld, Norg. Verweerde gabbro's hebben een pokdalig uiterlijk. de zwartgroene kleur van de donkere mineralen verandert aan de buitenzijde in zwartgroen, blauwgroen of grijsgroen. Gabbro's zijn door het hoge percentage vezelige, donkere mineralen bijzonder taaie gesteenten.

Gabbro, verweerd – Hoge Veld, Norg (Dr.).
Verweerde gabbro’s hebben een pokdalig uiterlijk. De donkere kleur van de mineralen verandert aan de buitenzijde van de zwerfsteen door verwering in zwartgroen, blauwgroen of grijsgroen. Gabbro’s zijn door het hoge percentage vezelige, donkere mineralen bijzonder taaie gesteenten.

 

Gabbro’s zijn makkelijk te herkennen aan hun donkere zwartgrijze of zwartgroene kleur. Bovendien liggen ze door hun hoge soortelijke massa zwaar in de hand. Het ijzergehalte in het gesteente is de oorzaak dat gabbro’s  vaak roestig verkleurd zijn. Een magneet, opgehangen aan een touwtje, wordt door het gesteente aangetrokken. Diorieten die veel op gabbro’s lijken, doen dat minder.

Onze zwerfsteengabbro’s zeer oude gesteenten. Een deel van de donkere mineralen in het gesteente is omgezet. Augiet (pyroxeen) is omgezet in vezelige hoornblende. Verweerde zwerfsteengabbro’s kleuren aan de buitenzijde daarom vaak zwartgroen, sommige zelfs grijsgroen. Kwarts komt in gabbro’s niet of nauwelijks voor. Ook de taaiheid van het gesteente is kenmerkend. Met de hamer is met moeite een breukvlak aan een gabbro te slaan.

Grofkorrelige gabbro - Zwerfsteen van Emmerschans (Dr.). De donkere mineralen zijn van hoornblende.

Grofkorrelige hoornblendegabbro – Zwerfsteen van Emmerschans (Dr.).
De donkere mineralen zijn van hoornblende.

Coronietgabbro - Zwerfsteen van heiligenhafen (Dld.). Door hun hoge ouderdom zijn de donkere bestanddelen in gabrro's vaak omgezet. Zwarte augiet verandert door wateropname in vezelige amfibool (hoornblende). Vaak ontstaat hierbij een donkere rand om de donkere vlekken.

Coronietische gabbro – Zwerfsteen van Heiligenhafen (Dld.).
Door hun hoge ouderdom zijn de donkere bestanddelen in gabbro’s vaak omgezet. Dergelijke gabbro’s zijn aan de buitenkant meestal zwartgroen van kleur. Zwarte augiet verandert door wateropname in vezelige amfibool (oeralitische hoornblende). Vaak ontstaat hierbij een donkere rand om de donkere vlekken. De steen hieronder is in feite ook een coronietische gabbro.

Leucogabbro - Zwerfsteen van Groningen. Sommige gabbro's zijn bijzonder veldspaatrijk. In een massa van grofkorrelige, grijsgewolkte plagioklaas komen verspreid onregelmatige opeenhopingen van donkere mineralen voor. De aggregaten vertonen een donkere rand als gevolg van de omzetting van augiet in hoornblende. Dergelijk lichtkleurige gabbro's noemt men doorgaans leucogabbro (van 'leucos' = wit).

Leucogabbro – Zwerfsteen van Groningen.
Sommige gabbro’s zijn bijzonder veldspaatrijk. In een massa van grofkorrelige, grijsgewolkte plagioklaas komen verspreid onregelmatige opeenhopingen van donkere mineralen voor. De aggregaten vertonen een donkere rand als gevolg van de omzetting van augiet in hoornblende. Dergelijk lichtkleurige gabbro’s noemt men doorgaans leucogabbro (van ‘leucos’ = wit).

 

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

 

Dioriet of gabbro, welke is het?

Diorieten en gabbro’s zijn zonder slijpplaatjes nauwelijks van elkaar te onderscheiden. Het verschil tussen beide gesteenten zit hem in de samenstelling van de plagioklaas. Bij diorieten is de plagioklaas zuurder en witter gekleurd, bij gabbro is deze veldspaat basischer en doorgaans somber, grauwgrijs van kleur. Zwerfsteenliefhebbers zijn desondanks toch redelijk in staat om beide gesteenten te herkennen, al gaat dit aan de hand van ezelsbrugjes. Vergissingen zijn daardoor mogelijk, maar in de praktijk is dit niet erg.

Zwerfstenen van dioriet zijn in verreweg de meeste gevallen aan de buitenzijde zwart-wit gekleurd. Hierbij overheerst het percentage witte plagioklaas. Het zwarte mineraal is doorgaans hoornblende. We kunnen stellen dat diorieten voor 2/3 wit zijn en voor 1/3 zwart.  Bovendien bevatten veel diorieten een piets kwarts en vaak ook enige biotiet. In gabbro’s ontbreekt kwarts.

Dioriet - Zwerfsteen van Exloo (Dr.) Globaal kun je stellen dat diorieten voor 2/3 uit witte plagioklaas bestaan en 1/3 uit donkere mineralen. Enige kwarts is vaak in dioriet aanwezig.

Dioriet – Zwerfsteen van Exloo (Dr.).
Globaal kun je stellen dat diorieten voor 2/3 uit witte plagioklaas bestaan en voor 1/3 uit donkere mineralen. Enige kwarts is vaak in dioriet aanwezig.

 

In vergelijking met diorieten zijn gabbro’s duidelijk donkerder gekleurd. Ze bestaan voor 2/3 uit zwarte of zwartgroene mineralen en voor 1/3 uit plagioklaas. Het ‘wit’ is bij gabbro’s een ander type plagioklaas, dat doorgaans somberder of donkerder van kleur is dan de plagioklaas in dioriet. Aan de verweerde buitenzijde van zwerfstenen oogt de plagioklaas wolkig grijs.

Gabbro - Zwerfsteen van Emmerschans (Dr.). Gabbro's bevatten meestal meer donkere mineralen dan plagioklaas. Het zijn donkere gesteenten, ook al omdat de plagioklaas donker kleurt en niet wit zoals in dioriet.

Gabbro – Zwerfsteen van Emmerschans (Dr.).

Diorieten zijn onder de hamer duidelijk brosser dan gabbro’s. Ook wegen gabbro’s door hun overmaat aan ijzerrijke mineralen zwaarder in de hand. Hun soortelijke massa is duidelijk groter dan die van dioriet.

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s