11b. Stollingsgesteenten – Zure ganggesteenten

 

Zure ganggesteenten zijn silicarijke gesteenten die in spleten en scheuren in gesteente in de aardkorst zijn ontstaan.

 

Apliet - Zwertfsteen van Neuenkirchen (Dld.). Apliet is een (zeer) fijnkorrelig gesteente dat hoofdzakelijk uit kaliveldspaat en kwarts bestaat. De minerale bestanddelen zijn in apliet vrijwel even groot. De apliet op de foto is een rapakivi-apliet met een contactstuk van Alandrapakivigraniet.

Apliet – Zwerfsteen van Neuenkirchen (Dld.).
Apliet is een (zeer) fijnkorrelig gesteente dat hoofdzakelijk uit kaliveldspaat en kwarts bestaat. De minerale bestanddelen in apliet zijn vrijwel even groot. De apliet op de foto is een contactstuk van rapakivi-apliet met Alandrapakivigraniet.

Apliet - Zwerfsteen van Emmerschans (Dr.). Apliet is de tegenhanger van pegmatiet in korrelgrootte. Aplieten bevatten doorgaans geen of weinig donkere mineralen.

Apliet – Zwerfsteen van Emmerschans (Dr.).
Apliet is de tegenhanger van pegmatiet in korrelgrootte. Aplieten bevatten doorgaans geen of weinig donkere mineralen.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Toermalijnapliet - Zwerfsteen van Dibbersen (Dld.). naast fijnverdeelde muscovietschubjes bevat deze apliet stengelvormige zwarte toermalijn.

Toermalijnapliet – Zwerfsteen van Dibbersen (Dld.).
Naast fijnverdeelde muscovietschubjes bevat deze apliet stengelvormige zwarte toermalijn.

Granaatapliet - zwerfsteen Groningen. De donkere stipjes in het gesteente zijn roodachtige granaatkristalletjes.

Granaatapliet – zwerfsteen Groningen.
De donkere stipjes in het gesteente zijn roodachtige granaatkristalletjes.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Natronapliet - Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.). Veel gesteenten in het Oslogebied in Zuid-Noorwegen bevatten geen kaliveldspaat maar natronveldspaat. Op het breukvlak bezit deze veldspaat een minder sterke glans dan kaliveldspaat. veel zwerfstenen uit het oslogebied bezitten daarom een minder sprankelend breukvlak dan Finse en Zweedse granieten, die voornamelijk uit kaliveldspaat bestaan.

Natronapliet (Drammenapliet)- Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.).
Veel gesteenten in het Oslogebied in Zuid-Noorwegen bevatten geen kaliveldspaat maar natronveldspaat. Op het breukvlak bezit deze veldspaat een minder sterke glans dan kaliveldspaat. Veel zwerfstenen uit het Oslogebied bezitten daarom een minder sprankelend breukvlak dan Finse en Zweedse granieten, die voornamelijk uit kaliveldspaat bestaan.

Natronapliet - Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.). Beide natronaplieten vormen ganggesteenten in drammengraniet. Als gidsgesteente staan deze aplieten bekend als Drammenapliet.

Natronapliet – Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.).
Beide natronaplieten vormen ganggesteenten in Drammengraniet. Als gidsgesteente staan deze aplieten bekend als Drammenapliet.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Natronapliet (Ekerietapliet) - Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.). Ook van Ekeriet in het Oslogebied zijn verschillende typen apliet bekend.

Natronapliet (Ekerietapliet) – Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.).
Ook van Ekeriet in het Oslogebied zijn verschillende typen apliet bekend.

Natronapliet (Ekerietapliet) - Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.). Detail van de Ekerietapliet hiernaast.

Natronapliet (Ekerietapliet) – Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.).
Detail van de Ekerietapliet hiernaast.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Granofier - Zwerfsteen van Exloo (Dr.). Granofier is een kwarts- en veldspaatrijk gesteente, vrijwel zonder donkere mineralen, dat verspreid grovere kristallen van kwarts en veldspaat bevat in een matrix van zeer kleine kristallen.

Granofier – Zwerfsteen van Exloo (Dr.).
Granofier is een kwarts- en veldspaatrijk gesteente, vrijwel zonder donkere mineralen, dat verspreid grovere kristallen van kwarts en veldspaat bevat in een matrix van veel kleinere kristallen.

Granofier - Zwerfsteen van Nijbeets (Fr.). Onder rapakivigranieten komen relatief veel granofieren voor. Kwarts en veldspaat zijn hierin meestal zeer innig met elkaar vergroeid, waarbij de kwarts dikwijls wormachtige figuurtjes vormt , die soms aan lettertekens herinneren. De zwerfsteen hierboven en hiernaast zijn Alandgranofieren. beide zijn varianten van rapakivigraniet.

Granofier – Zwerfsteen van Nijbeets (Fr.).
Onder rapakivigranieten komen relatief veel granofieren voor. Kwarts en veldspaat zijn hierin meestal zeer innig met elkaar vergroeid, waarbij kwarts dikwijls wormachtige figuurtjes vormt, die soms aan lettertekens herinneren. De zwerfsteen hierboven en hiernaast zijn beide leden van de rapakivifamilie en worden Alandgranofier genoemd.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Granofier - Zwerfsteen van Emmerschans (Dr.).

Granofier – Zwerfsteen van Emmerschans (Dr.).

Granofier - Zwerfsteen van Emmerschans (Dr.). Detail van de steen hiernaast.

Granofier – Zwerfsteen van Emmerschans (Dr.).
Detail van de steen hiernaast.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Natrongranofier - Zwerfsteen van Werpeloh (Dr.). In het Oslogebied in Zuid-Noorwegen komen verschillende structuurvarianten voor van Drammengraniet, die sterke structuurovereenkomsten vertonen met normale rapakivigranieten. Deze granofier is er een van. Als gidsgesteenten wordt het Drammengranofier of granofiergraniet van Drammen genoemd.

Natrongranofier – Zwerfsteen van Werpeloh (Dr.).
In het Oslogebied in Zuid-Noorwegen komen verschillende structuurvarianten voor van Drammengraniet, die sterke structuurovereenkomsten vertonen met normale rapakivigranieten. Deze granofier is er een van. Als gidsgesteenten wordt het Drammengranofier of granofiergraniet van Drammen genoemd.

Granofier - Zwerfsteen van Naesby (Dk.). De wijze innige waarop kwarts en natronveldspaat met elkaar vergroeid zijn komt geheel overeen met Alandgranofier en Alandrapakivi.

Natrongranofier – Zwerfsteen van Naesby (Dk.).
De wijze innige waarop kwarts en natronveldspaat met elkaar vergroeid zijn komt geheel overeen met Alandgranofier en Alandrapakivi.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Terzijde:

Veldspaten zijn hoofdbestanddeel in veel stollings- en metamorfe gesteenten. Veldspaat is een verzamelnaam voor alkaliveldspaten en plagioklazen. Alkaliveldspaten komen veel voor in graniet en gneis, plagioklazen zijn vooral in donkere gesteenten als basalt, diabaas, dioriet en gabbro aanwezig.

Alkaliveldspaten zijn silicaten. Zij vormen verbindingen van silicium met metalen als kalium en natrium. Kaliumrijke veldspaat (=kaliveldspaat of k-veldspaat) is het veldspaattype dat het meest in granieten, syenieten en gneizen voorkomt. Natriumrijke veldspaat (=natronveldspaat of n-veldspaat) is vooral aanwezig in granieten, syenieten en hun vulkanische varianten in het Oslogebied in Zuid-Noorwegen. In een ca. 50 km brede en ca. 200 km lange strook rond de stad Oslo zijn in het Vroeg-Perm  talloze dieptegesteenten als graniet en syeniet ontstaan. Langs diepreikende breuken in de aardkorst kwam het toen ook tot hevig vulkanisme. De samenstelling van de gevormde gesteenten wijkt af van die uit de wijde omgeving. Zowel in de veldspaten als ook in een aantal donkere mineralen is in plaats van kalium het alkalimetaal natrium aanwezig.

Oslogesteenten komen ook als zwerfsteen in ons land voor. Ze bezitten minder sprankelende kleuren als vergelijkbare gesteenten buiten het Oslogebied. Op breukvlakken spiegelen de veldspaten minder sterk. Zweedse granieten spiegelen op het breukvlak sterker dan die uit het Oslogebied. Deze laatste ogen iets matter.

Zwerfstenen uit het Oslogebied zijn zeldzaam, maar ook als gesteente ‘an sich’ zijn ze bijzonder. Sommige soorten zijn uniek op aarde. Lardaliet komt uitsluitend in het Oslogebied voor. Bekender is rhombenporfier, maar ook dit gesteente is maar van twee andere plaatsen op aarde bekend: Kenia en op het Zuidpoolgebied. Dit is de reden waarom in deze overzichten ook Oslogesteenten zijn opgenomen. De kleurige, veldspaatrijke soorten hebben het voorvoegsel ‘natron’ aan hun naam toegevoegd gekregen.

 

Pegmatietgang in biotietgneis - Zwerfsteen van Ellertshaar (Dr.). Pegmatiet is een grootkorrelig veldspaat/kwartsgesteente. Het komt voor in spleten in de aardkorst, die uitgaan van een granietvoorkomen. Soms vormen ze vingervormige uitstulpingen van granietbatholieten.

Pegmatietgang in biotietgneis – Zwerfsteen van Ellertshaar (Dr.).
Pegmatiet is een grootkorrelig veldspaat/kwartsgesteente. Het komt voor als spleetvullingen in de aardkorst die uitgaan van een granietvoorkomen. Soms vormen pegmatietvoorkomens honderden meters grote, vingervormige uitstulpingen van granietbatholieten.

Apliet en pegmatiet - Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.). Beide bezitten dezelfde samenstelling, maar onderscheiden zich in korrelgrootte. pegmatieten ontstaan vaak als laatste als een onderaards magmalichaam van graniet vrijwel geheel is gekristalliseerd. In de overblijvende dunvloeibare restmagma vormen zich gemakkelijk grote kristallen van kaliveldspaat en kwarts, vaak vergezeld van bijzondere (zeldzame) mineralen.

Apliet en pegmatiet – Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.).
Beide bezitten dezelfde samenstelling, maar onderscheiden zich in korrelgrootte. Pegmatieten ontstaan vaak op het laatst, als een onderaards magmalichaam van graniet vrijwel geheel is gekristalliseerd. In het overblijvende dunvloeibare restmagma vormen zich gemakkelijk grote kristallen van kaliveldspaat en kwarts, vaak vergezeld van bijzondere (zeldzame) mineralen.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Pegmatiet - Zwerfsteen van Groningen. Pegmatieten zijn doorgaans lichtkleurige gesteenten die voornamelijk uit kaliveldspaat en kwarts bestaan. Als beide mineralen min of meer gelijktijdig kristalliseren ontstaan langgerekte kwartslijsten, die zoveel mogelijk de kristalbegrenzingen van de kaliveldspaat volgen.

Pegmatiet – Zwerfsteen van Groningen.
Pegmatieten zijn doorgaans lichtkleurige gesteenten, die voornamelijk uit kaliveldspaat en kwarts bestaan. Als beide mineralen min of meer gelijktijdig kristalliseren ontstaan langgerekte kwartslijsten, die de kristalvlakken van de kaliveldspaat volgen. In extreme gevallen ontstaat dan schriftgraniet (Zie hieronder).

Pegmatiet - zwerfsteen van Ellertshaar (Dr.). Pegmatieten worden geëxploiteerd voor de keramische industrie. Gemalen kaliveldspaat is een belangrijke grondstof voor porselein. Kwarts vindt o.m. toepassingen in de optische industrie.

Pegmatiet – Zwerfsteen van Ellertshaar (Dr.).
Pegmatieten worden geëxploiteerd t.b.v. de keramische industrie. Gemalen kaliveldspaat is een belangrijke grondstof voor porselein. Kwarts vindt o.m. toepassing in de optische industrie.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Muscovietpegmatiet - Zwerfsteen van Mücheln (Plön), Dld. Pegmatieten bevatten dikwijls grote plaatvormige kristallen van glimmer. Meestal is dit de zilverwitte mica of muscoviet. Glimmer splijt in zeer dunne vlakke blaadjes. Ze bezitten een sterk spiegelend oppervlak.

Muscovietpegmatiet – Zwerfsteen van Mücheln (Plön), Dld.
Pegmatieten bevatten dikwijls grote plaatvormige kristallen van glimmer. Meestal is het zilverwitte mica of muscoviet. Glimmer splijt in zeer dunne vlakke blaadjes. Ze bezitten een sterk spiegelend oppervlak.

Lepidolietpegmatiet - Zwerfsteen van Mücheln (Plön), Dld. Pegmatieten bevastten dikwijls bijzondere mineralen, die in gewone granieten ontbreken. Lepidoliet of lithiumglimmer vormt de voornaamste brond van het element lithium.

Lepidolietpegmatiet – Zwerfsteen van Mücheln (Plön), Dld.
Pegmatieten bevatten dikwijls bijzondere mineralen die in gewone granieten ontbreken. Lepidoliet of lithiumglimmer vormt de voornaamste bron van het element lithium.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Toermalijnpegmatiet - Zwerfsteen van Borger (Dr.). Toermalijn komt regelmatig in pegmatiet voor. Het mineraal vormt pikzwarte, stengelige kristallen. deze toertmalijnvariëteit heet 'Schorl'.

Toermalijnpegmatiet – Zwerfsteen van Borger (Dr.).
Toermalijn komt regelmatig in pegmatiet voor. Het mineraal vormt pikzwarte, langstengelige kristallen. Deze zwarte toermalijnvariëteit heet ‘Schorl’.

Toermalijnpegmatiet Zwerfsteen van Norg (Dr.). Pegmatiet komt als zwerfsteen zelden of nooit voor in grote blokken. Deze van Norg vormt daarom een uitzondering. Deze zwerfkei van Norg was meer dan 70cm in doorsnede en bevatte veel zwarte toermalijn.

Toermalijnpegmatiet Zwerfsteen van Norg (Dr.).
Pegmatiet komt als zwerfsteen zelden in blokgrootte voor. Deze pegmatiet van Norg vormt daarop een uitzondering. De zwerfkei was meer dan 70cm in doorsnede en bevatte veel zwarte toermalijn.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Indigolietpegmatiet - Zwerfsteen van Noordbroek (Gr.). Dit is voor zover bekend de enige vondst van pegamtiet met de blauwe variant van toermalijn, indigoliet. het zwerfsteentje is zeer waarschijnlijk afkomstig van het eiland Utö, voor de kust bij Stockholm, war dergelijke pegmatieten van bekend zijn.

Indigolietpegmatiet – Zwerfsteen van Noordbroek (Gr.).
Voor zover bekend is dit de enige vondst van pegmatiet met de blauwe variant van toermalijn, indigoliet. Het zwerfsteentje is zeer waarschijnlijk afkomstig van het eiland Utö, voor de kust bij Stockholm, waar dergelijke pegmatieten bekend zijn.

Granaatpegmatiet - Zwerfsteen van Hoogkerk (Gr.). Granaat is een rtelatief veel voorkomend mineraal in pegmatieten en aplieten. Regelmatig bezitten de granaatkristallen fraaie kristallografische begrenzingen. Op de foto is de verweerde buitenzijde van een zwerfsteen afgebeeld

Granaatpegmatiet – Zwerfsteen van Hoogkerk (Gr.).
Granaat is een relatief veel voorkomend mineraal in pegmatieten en aplieten. Regelmatig bezitten de granaatkristallen fraaie kristallografische begrenzingen. Op de foto is de verweerde buitenzijde van een zwerfsteen afgebeeld.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Hematietp[egmatiet - zwerfsteen van Haren (Gr.). De potloodgrijze, hier en daar iets rood aangelopen vlekken zijn van hematiet, een ijzermineraal.

Hematietpegmatiet – Zwerfsteen van Haren (Gr.).
De potloodgrijze, hier en daar iets rood aangelopen vlekken zijn van hematiet, een ijzermineraal.

Cordirietpegmatiet - Zwerfsteen van de brodtener Ufer, Oostzee (Dld.). Te midden van grijswitte kwarts en veldspaat vormt cordiriet donkere, rondachtige korrels. Ook zijn een paar rode grnaatkristalalen aanwezig. Cordiriet is een aluminiumhoudend silikaat, dat veel voorkomt in stollings- en metamorfe gesteenten.

Cordirietpegmatiet – Zwerfsteen van de brodtener Ufer, Oostzee (Dld.).
Te midden van grijswitte kwarts en veldspaat vormt cordiriet donkere, rondachtige korrels. Ook zijn een paar rode granaatkristalalen aanwezig. Cordiriet is een aluminiumsilikaat, dat veel voorkomt in stollings- en metamorfe gesteenten.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Hoornblendepegmatiet - Sassnitz, Rügen (Dld.). De langstengelige kristallen in de pegamtiet lijken op het eerste gezicht op toermalijn, maar zijn van zwarte hoornblende. Hoornblende vormt dikwijls bundels naald- en stengelvormige kristallen die aan hun einden gespleten zijn of ietwat uitwaaieren.

Hoornblendepegmatiet – Sassnitz, Rügen (Dld.).
De langstengelige kristallen in deze pegmatiet lijken op het eerste gezicht op toermalijn, maar zijn van zwarte hoornblende. Hoornblende vormt dikwijls bundels naald- en stengelvormige kristallen die aan hun einden gespleten zijn of ietwat uitwaaieren.

Hoornblendepegmatiet - Zwerfsteen van Hubertsberg, Oostzee (Dld.). Hoornblende is in pegmatiet een betrekkelijk zeldzaam verschijnsel. In normale pegmatieten komt het vrijwel nooit voor, wel zien we hety mineraal optreden in pegmatietbanden in migmatieten. Dit zijn ultrametamorfe gesteenten.

Hoornblendepegmatiet – Zwerfsteen van Hubertsberg, Oostzee (Dld.).
Hoornblende is in pegmatiet een betrekkelijk zeldzaam mineraal. In normale pegmatieten komt het vrijwel nooit voor, wel zien we hoornblendel optreden in pegmatietbanden in migmatieten. Dit zijn ultrametamorfe gesteenten. Pegmatiet in migmatieten heeft een andere ontstaanswijze dan gewone pegmatiet.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Schriftgraniet - Zwerfsteen van Groningen. Op het gepolijste vlak zijn dwarsdoorsneden zichtbaar van lange kwartslijsten, die bij de kristallisatie van het gesteente ontstonden. de lijsten volgen de kristalloografische vlakken van de kaliveldspaat.

Schriftgraniet – Zwerfsteen van Groningen.
Op het gepolijste vlak zijn hoekige dwarsdoorsneden zichtbaar van lange kwartslijsten, die bij de kristallisatie van het gesteente ontstonden. De kwartslijsten volgen de kristallografische vlakken van de kaliveldspaten en zijn parallel aan elkaar in het gesteente gerangschikt. We kijken dus naar de dwarsdoorsneden daarvan.

Schirftgraniet - Zwerfsteen van Exloo (Dr.). Schriftgraniet wordt ook wel grafische graniet genoemd, omdat de kwartsfiguren sterk op lettertekens lijken. Schriftgraniet is erg variabel in kleur en korreling.

Schriftgraniet – Zwerfsteen van Exloo (Dr.).
Schriftgraniet wordt ook wel grafische graniet genoemd, omdat de kwartsfiguren sterk op lettertekens lijken. Schriftgraniet is erg variabel in kleur en korreling.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Schriftgraniet - Zwerfsteen van het Hoge Veld, Norg (Dr.). Deze zwerfsteen toont een fijner type schriftgraniet.

Schriftgraniet – Zwerfsteen van het Hoge Veld, Norg (Dr.).
Deze zwerfsteen toont een fijner type schriftgraniet.

Schriftgraniet - Zwerfsteen van Exloo (Dr.). Bij dit type schriftgraniet vormen de kwartsen grote schriftfiguren.

Schriftgraniet – Zwerfsteen van Exloo (Dr.).
Bij dit type schriftgraniet vormen de kwartsen grote schriftfiguren. In het gesteente zijn komma’s, haken en letters als j, l, v, c, o te herkennen. In andere typen schriftgraniet vormen de kwartsdoorsneden soms figuurtjes die aan spijkerschrift doen denken.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Monzonietpegmatiet - Molen, Zuid-Noorwegen. Dit is de pegmatoïde vorm van de roodachtig gekleurde larvikietvorm, die bekend staat als Tönsbergiet. De zwartstengelige kristallen van van hoornblende.

Monzonietpegmatiet – Molen, Zuid-Noorwegen.
Dit is de pegmatietvorm van de roodachtig gekleurde larvikiet, die als gidsgesteente bekend staat als Tönsbergiet. De zwartstengelige kristallen zijn van hoornblende.

Foïdpegmatiet - Zwerfsteen van Molen, Zuid-Noorwegen. In het grijze, veldspaatrijke gesteente vormt augiet grote onregelmatige zwarte vlekken. De kleinere, geelbuine vlekjes zxijn van nefelien.

Foïdpegmatiet – Zwerfsteen van Molen, Zuid-Noorwegen.
In het grijze, veldspaatrijke gesteente vormt augiet grote onregelmatige zwarte vlekken. De kleinere, geelbuine vlekjes zijn van nefelien (=foïd). Het gesteente staat bij zwerfsteenverzamelaars bekend als nefeliensyenietpegmatiet.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Micrograniet - Zwerfsteen van Groningen. Microgranieten zijn fijnkorrelige gangesteenten zonder eerstelingkristallen. Zwerfsteenverzamelaars noemen dit type gesteente abusievelijk apliet. Micrograniet bevat dezelfde bestanddelen als normale graniet, dus ook plagioklaas en donkere mineralen, alleen is de korrelgrootte erg gering.

Micrograniet – Zwerfsteen van Groningen.
Microgranieten zijn fijnkorrelige ganggesteenten zonder eerstelingkristallen. Zwerfsteenverzamelaars noemen dit type gesteente abusievelijk apliet. Micrograniet bevat dezelfde bestanddelen als normale graniet, dus ook plagioklaas en donkere mineralen, alleen is de korrelgrootte erg gering. Apliet bestaat voornamelijk uit kaliveldspaat en kwarts.

Micrograniet - Zwerfsteen van Groningen. Microgranieten zonder eerstelingkristallen zijn meestal rapakivigesteenten.

Micrograniet – Zwerfsteen van Groningen.
Microgranieten zonder eerstelingkristallen zijn meestal rapakivigesteenten. Dit type gesteente is feitelijk een miniatuuruitgave van gewone biotietgraniet.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Porfierische micrograniet - Zwerfsteen van het Hoge Veld, Norg (Dr.). In zwerfsteenliteratuur stasat dit gesteente bekend als Alandgranietporfier. Het bevat in een zeer fijne granietische grondmassa talrijke eerstelingkristallen van veldspaat en kwarts.

Porfierische micrograniet – Zwerfsteen van het Hoge Veld, Norg (Dr.).
In zwerfsteenliteratuur staat dit gesteente bekend als Alandgranietporfier. In de zeer fijne granietische grondmassa zijn talrijke eerstelingkristallen van veldspaat en kwarts zichtbaar.

Finse granietporfier van Kökar, noordoostelijke Oostzee, zuidoostelijk van Aland.

Porfierische micrograniet – Zwerfsteen van Govelin (Dld.). In een fijngranietische grondmassa zweven talrijke, relatief grote eerstelingen van kaliveldspaat en plagioklaas. Finsegranietporfier is zijn gidsgesteentenaam. Zowel deze steen als die op de foto hiernaast zijn leden van de rapakivifamilie.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Finse gran ietporfier - Zwerfsteen van Groningen. In deze granietporfieren hebben kaliveldspaten vaak een tabletvorm.

Porfierische micrograniet – Zwerfsteen van Groningen.
In deze ‘Finse granietporfier’ hebben kaliveldspaten vaak een tabletvorm. Deze liggen samen met grote grijsblauwe kwartsen ingebed in een fijnkorrelige granietische grondmassa.

Porfierische micrograniet - Zwerfsteen van Ellertshaar

Porfierische micrograniet – Zwerfsteen van Ellertshaar (Dr.). Vergelijkbaar type ‘Finse granietporfier’.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Daciet - Zwerfsteen van Gaarkeuken (Gr.). Daciet is zowel ganggesteente als uitvloeiingsgesteente van granodioriet. Het bevat talrijke kleine, hoekige eerstelingkristallen van plagioklaas, met daarnaast eerstelingen van kaliveldspaat. deze laatste zijn in de minderheid. Het gesteente bevat geen zichtbare kwarts. Als gidsgesteente Venjanporfieriet genoemd.

Daciet – Zwerfsteen van Gaarkeuken (Gr.).
Daciet is zowel ganggesteente als uitvloeiingsgesteente van granodioriet. Het bevat talrijke kleine, hoekige eerstelingkristallen van plagioklaas, met daarnaast eerstelingen van kaliveldspaat. Deze laatste zijn in de minderheid. Het gesteente bevat geen zichtbare kwarts. Als gidsgesteente Venjanporfieriet genoemd.

Daciet - Zwerfsteen van Gaarkeuken (Gr.). detasil van de steen hiernaast. Vanwege de geologisch hoge ouderdom hebben in het gesteente mineralogische omzettingen platsgevonden. Dergelijk oude gesteenten krijgen vaak als toevoeging 'paleo' voor de naam. Venjanporfieriet is dus een paleodaciet.

Daciet – Zwerfsteen van Gaarkeuken (Gr.).
Detail van de steen hiernaast. Vanwege de geologisch hoge ouderdom hebben in het gesteente mineralogische omzettingen plaatsgevonden. Dergelijk oude gesteenten krijgen vaak als toevoeging ‘paleo’ voor de naam. Venjanporfieriet is dus een paleodaciet.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Porfierische natronmicrograniet - Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.). In het Oslogebied in Zuid-Noorwegen komen vergelijkbare microgranieten voor als in zweden in Finland. Ze zien er doorgaans bleker uit doordat ze inplaats van kaliveldspaat natronveldspaat als hoofdbestanddeel bevatten.

Porfierische natronmicrograniet – Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.).
In het Oslogebied in Zuid-Noorwegen komen vergelijkbare microgranieten voor als in Zweden in Finland. Ze zien er doorgaans bleker uit, doordat ze inplaats van kaliveldspaat natronveldspaat als hoofdbestanddeel bevatten.

Porfierische natronmicrograniet - Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.). detail van de steen hiernaast. De grondmassa bestaat voornamelijk uit veldspaat en kwarts, Beide mineralen zijn grafisch met elkaar vergroeid.

Porfierische natronmicrograniet – Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.).
Detail van de steen hiernaast. De grondmassa bestaat voornamelijk uit veldspaat en kwarts, Beide mineralen zijn grafisch met elkaar vergroeid.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Porfierische natronmicrograniet - Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.).

Porfierische natronmicrograniet – Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.).

Porfierische natronmicrograniet - Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.). detail van de steen hiernaast.

Porfierische natronmicrograniet – Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.).
Detail van de steen hiernaast.

 

 

 

 

 

 

 

 

Porfierische natronmicrograniet - Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.).

Porfierische natronmicrograniet – Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.).

Porfierische natronmicrograniet - Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.).

Porfierische natronmicrograniet – Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.).

 

 

 

 

 

 

 

 

Rhombenporfier - Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.). Door zijn korrelige grondmassa is dit type rhombenporfier te herkennen als ganggesteente.

Rhombenporfier – Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.).
Door zijn korrelige grondmassa is dit type rhombenporfier te herkennen als ganggesteente.

Rhombenporfier - Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.). Gangtype rhombenporfier.

Rhombenporfier – Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.).
Gangtype van rhombenporfier.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Porfierische natronmicrosyeniet - Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.). In het Oslogebied zijn talrijke gangvoorkomens bekend van een 'syenietporfier' die bij zwerfsdteenverzamelaars bekend staat als 'Nordmarkietporfier'.

Porfierische natronmicrosyeniet – Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.).
In het Oslogebied zijn talrijke gangvoorkomens bekend van ‘syenietporfier’. Bijj zwerfsdteenverzamelaars staan die meestal bekend onder de naam ‘Nordmarkietporfier’.

Porfierische natronmicrosyeniet - zwerfsteen van Werpeloh (Dld.) Ook dit type is een gidsgesteente uit het Oslogebied (Nordmarkietporfier).

Porfierische natronmicrosyeniet – Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.)
Ook dit type is een gidsgesteente uit het Oslogebied (Nordmarkietporfier).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Fonoliet - Zwerfsteen van Emsbüren (Dld.). In de provincie Dalarma komen Paleozoïsche ganggesteenten voor van fonolietische samenstelling. In oudere literatuur werden deze gesteenten 'tinguaieten' genoemd. Onder deze naam met de toevoeging 'van Dalarne' is het gesteente bekend onder zwerfsteenverzamelaars.

Fonoliet – Zwerfsteen van Emsbüren (Dld.).
In de provincie Dalarna in Midden-Zweden komen Paleozoïsche ganggesteenten voor van fonolietische samenstelling. In oudere literatuur worden deze gesteenten ‘tinguaieten’ genoemd. Onder deze naam met de toevoeging ‘van Dalarne’ staat het gesteente bekend bij zwerfsteenverzamelaars.

Fonoliet - Zwerfsteen van Malente (Plön), Dld. Deze tinguaiet van Dalarne bezit een karakteristieke blauwgroene kleur. De talrijke langstengelige naalden van pyroxeen (aegerien) zijn vaak min of meer parallel aan elkaar gerangschikt. Het gesteente bezit daardoor een zgn. fluïdale structuur.

Fonoliet – Zwerfsteen van Malente (Plön), Dld.
Deze tinguaiet van Dalarne bezit een karakteristieke blauwgroene kleur. De talrijke stengelige naalden van groenzwarte pyroxeen (aegerien) zijn vaak min of meer parallel aan elkaar gerangschikt. Het gesteente bezit daardoor een zgn. fluïdale structuur. Fonolieten bevatten veldspaatvervangers, zgn. foïden. Een bekend type foïd in zwerfstenen is nefelien. Zie hiervoor Lardaliet en Foyaiet.