11c Stollingsgesteenten – Basische ganggesteenten

Basische ganggesteenten zijn ijzer- en magnesiumrijke gesteenten die in scheuren, spleten of als intrusie tussen andere gesteentelagen in de aardkorst zijn ontstaan.

 

Microdioriet - Zwerfsteen van Emmerschans (Dr.).

Microdioriet – Zwerfsteen van Emmerschans (Dr.). Microdioriet is een sterk verkleinde uitgave van dioriet. De korreling is dikwijls zo fijn dat zwerfsteenliefhebbers van ‘diorietapliet’ spreken, hetgeen niet juist is. Microdioriet bevat dezelfde bestanddelen als dioriet.

Porfierische microdioriet - Zwerfsteen van Groningen. Witte eerstelingkristallen van plagioklaas 'zweven' in een fijnkorrelige matrix van hoornblende en plagioklaas.

Porfierische microdioriet – Zwerfsteen van Groningen.
Witte eerstelingkristallen van plagioklaas ‘zweven’ in een fijnkorrelige matrix van hoornblende en plagioklaas.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Porfierische microdioriet - Zwerfsteen van het Hoge Veld, Norg (Dr.).

Porfierische microdioriet – Zwerfsteen van het Hoge Veld, Norg (Dr.).

Porfierische microdioriet - Zwerfsteen van het Hoge Veld, Norg (Dr.). De eerstelingkristallen van plagioklaas zijn fraai kristallografisch begrensd. Dit noemt men idiomorf.

Porfierische microdioriet – Zwerfsteen van het Hoge Veld, Norg (Dr.).
De eerstelingkristallen van plagioklaas zijn fraai kristallografisch begrensd. Dit noemt men idiomorf.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Terzijde

Macroscopisch onderscheid tussen dioriet en gabbro is bijzonder moeilijk, zo niet onmogelijk. Het verschil zit hem in de chemische samenstelling van de plagioklaas. In dioriet is dit bijna altijd zure plagioklaas (andesien), in gabbro is de plagioklaas basischer (labradoriet – anorthiet). Het onderlinge verschil is uitsluitend in slijpplaatjes onder de microscoop waar te nemen.

Desondanks lukt het toch vaak om met een paar ezelsbrugjes zwerfstenen van beide gesteenten van elkaar te onderscheiden. Zo is de plagioklaas in dioriet veel witter dan die in gabbro. Plagioklaas in gabbro’s is vaak grijs gewolkt, soms groenachtig en in enkele gevallen vrijwel zwart.

Het zwarte mineraal in diorietzwerfstenen is hoornblende. Ook in verweerde toestand kleurt dit mineraal zwart en nooit zoals vaak in onze oude Scandinavische gabbro’s het geval is, zwartgroen tot groenachtig grijs.

Dioriet bevat in de meeste gevallen meer ‘wit’ dan ‘zwart’. Bij gabbro is dit andersom. Hier komt nog bij dat dioriet onder de hamer makkelijker breekt dan gabbro. Sommige gabbro’s zijn buitengewoon taai. Ook is gabbro gemiddeld zwaarder dan dioriet. Kortom, in veel gevallen is het voor zwerfsteenliefhebbers mogelijk om dioriet van gabbro te onderscheiden.

 

 

Porfierische microdioriet - zwerfsteen van Gaarkeuken (Gr.).

Porfierische microgabbro – Zwerfsteen van Gaarkeuken (Gr.).

Porfierische microgabbro - zwerfsteen van Gaarkeuken (Gr.). Detail van de steen hiernaast.

Porfierische microgabbro – zwerfsteen van Gaarkeuken (Gr.).
Detail van de steen hiernaast.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Porfierische microgabbro - Zwerfsteen van Nijbeets (Fr.). In een fijnkorrelige matrix van plagioklaas en hoornblende springen de zwarte eerstelingkristallen van hoornblende sterk naar voren.

Porfierische microgabbro – Zwerfsteen van Nijbeets (Fr.).
In een fijnkorrelige matrix van plagioklaas en hoornblende springen de zwarte eerstelingkristallen van hoornblende sterk naar voren.

Porfierische microgabbro - Zwerfsteen van Nijbeets (Fr.). detail van de steen hiernaast.

Porfierische microgabbro – Zwerfsteen van Nijbeets (Fr.).
Detail van de steen hiernaast.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Porfierische microdioriet - Zwerfsteen van Neuenkirchen (Dld.). De zwarte eerstelingkristallen zijn van hoornblende.

Porfierische microgabbro – Zwerfsteen van Neuenkirchen (Dld.).
De zwarte eerstelingkristallen zijn van hoornblende.

Porfierische microgabbro - zwerfsteen van neuenkirchen (Dld.). Detail van de steen hiernaaast.

Porfierische microgabbro – Zwerfsteen van Neuenkirchen (Dld.).
Detail van de steen hiernaast.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Porfierische microgabbro - Zwerfsdteen van Groningen. De bruine tint in het gesteente wordt veroorzaakt door ijzer dat vrij kwam bij de verwering van hoornblende in de grondmassa.

Porfierische microgabbro – Zwerfsteen van Groningen.
De bruine tint in het gesteente wordt veroorzaakt door ijzer dat vrij komt bij de verwering van de donkere ijzerrijke mineralen in de grondmassa.

Porfierisc he microgabbro - Zwerfsteen van groningen. Detail van de steen hiernaast.

Porfierische microgabbro – Zwerfsteen van Groningen.
Detail van de steen hiernaast.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Porfierische microgabbro - Zwerfsteen van Ees (Dr.). De grote donkere eerstelingkristallen zijn van basische plagioklaas

Porfierische microgabbro – Zwerfsteen van Ees (Dr.).
De grote donkere eerstelingkristallen zijn van basische plagioklaas.

Porfieriwsche microgabbro - Zwerfsteen van Exloo (Dr.).

Porfierische microgabbro – Zwerfsteen van Exloo (Dr.).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Diabaas - Zwerfsteen van Hasle, Bornholm (Dk.). Diabaas is het meest voorkomende ganggesteente van gabbro. In verschillende gebieden in zweden en Finland is het grondgebergte doortrokken van kilometers lange spleetvullingen van diabaas. De gangzwermen stonden vroeger veelal in verbinding met eruptiecentra van inmiddels verdwenen vulkanen.

Diabaas – Zwerfsteen van Hasle, Bornholm (Dk.).
Diabaas is het meest voorkomende intrusiegesteente van gabbro. In verschillende delen van Zweden en Finland is het grondgebergte doortrokken van zwermen, kilometers lange spleetvullingen van diabaas. De gangzwermen stonden vroeger veelal in verbinding met eruptiecentra van inmiddels verdwenen vulkanen.

Diabaas - Zwerfsteen van Haddorf (Dld.). Diabaas bestaat uit een hecht netwerk van lijstvormige plagioklaaskristallen. Deze zijn onder allerlei hoeken met elkaar vergroeid, waardoor, typisch voor diavbaas, een hakerig patroon ontstaat. De ruimte tussen de plagioklazen is opgevuld met zwarte augiet en magnetiet. Soms is ook geelgroene olivijn aanwezig. Het type diabaas op de foto, net als de steen hiernaast, noemt men 'Asbydiabaas'.

Diabaas – Zwerfsteen van Haddorf (Dld.).
Diabaas bestaat uit een hecht netwerk van lijstvormige plagioklaaskristallen. Deze zijn onder allerlei hoeken met elkaar vergroeid, waardoor, typisch voor diabaas, een hakerig patroon ontstaat. Deze structuur noemt men ‘ofietisch’. De ruimte tussen de plagioklazen is opgevuld met zwarte augiet en magnetiet. Soms is ook geelgroene olivijn aanwezig. Het type diabaas op de foto, net als de steen hiernaast, noemt men ‘Asbydiabaas’.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Diabaas - Zwerfsteen van Exloo (Dr.). De karakteristieke structuur maakt dat zwerfsteendiabazen heel makkelijk herkend worden. Ondanks de sprekende structuur zijn diabazen geen geschikte gidsgesteenten. vergelijkbare typen komen op talrijke plaatsen in Zweden en Finland voor.

Diabaas – Zwerfsteen van Exloo (Dr.).
De karakteristieke structuur maakt dat zwerfstenen van diabaas makkelijk herkend worden. Ondanks de sprekende structuur zijn diabazen geen geschikte gidsgesteenten. Vergelijkbare typen diabaas komen op verschillende plaatsen in Zweden en Finland voor.

Porfirische diabaas - Zwerffsteen van Haddorf (Dld.). Fijnkorrelige zwartgroene diabaastypen noemt men in de zwerfsteenkunde Oejediabaas. Dit type komt met en zonder witte eerstelingkristallen van plagioklaas voor. Ook Oejediabaas is geen gidsgesteente.

Porfirische diabaas – Zwerfsteen van Haddorf (Dld.).
Fijnkorrelige zwartgroene diabaastypen noemt men in de zwerfsteenkunde Oejediabaas. Dit type komt voor met en zonder witte eerstelingkristallen van plagioklaas. Ook deze Oejediabaas is ondanks zijn naam geen gidsgesteente.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Olivijndiabaas - Zwerfsteen van Haddorf (Dld.). De ruimten tussen de plagioklazen zijn bij dit type diabaas voor een groot gedeelte opgevuld met olivijn, een geelgroen mineraal dat afkomstig is uit de mantel.

Olivijndiabaas – Zwerfsteen van Haddorf (Dld.).
De ruimten tussen de plagioklazen zijn bij dit type diabaas voor een groot gedeelte opgevuld met olivijn, een geelgroen mineraal dat afkomstig is uit de mantel.

Olivijndiabaasd - Zwerfsteen van Haddorf (Dld.). Op het breukvlak zijn de geelgroene olivijnkristallen duidelijk zichtbaar. het is opmerkelijk dat in deergelijk geologisch oude gesteenten olivijn nog zo fris is.

Olivijndiabaas – Zwerfsteen van Haddorf (Dld.).
Op het breukvlak zijn de geelgroene olivijnkristallen duidelijk zichtbaar. Het is opmerkelijk dat in deze geologisch oude gesteenten olivijn nog zo fris is.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Diabaas - Zwerfsteen van Neuenkirchen (Dld.). De typische ofietische struktuur is niet in alle diabaasgesteenten aanwezig. In deze zwerfsdteen vormen de lijstvormige plagioklazen geïsoleerde eerstelingen.

Diabaas – Zwerfsteen van Neuenkirchen (Dld.).
De typische ofietische struktuur is niet in alle diabaasgesteenten aanwezig. In deze zwerfsteen vormen de lijstvormige plagioklazen veelal subparallel gerangschikte, losstaande eerstelingen.

Diabaas - Zwerfsteen van Hoogersmilde (Dr.). In Zuid-zweden komen een paar heuvels voor die grotendeels uit Ordovicische kalksteen bestaan. Het kalksteenpakket wordt aan de bovenzijde afgedekt door een intrusiepakket diabaas. Dec erosiebestendige diabaas heeft de onderliggende kalksteen voor ersoie behoed. het bekdnst is het vlekkige diabaastype dat de berg Kinnekulle afdekt. De zogenoemde Kinnediabaas komt in een aantal typen voor, die in korrelgrootte van elkaar verschillen. Deze zouden uit die streek in Zweden kunnen komen. De lichter getinte vlekken worden veroorzaakt door augiet.

Diabaas – Zwerfsteen van Hoogersmilde (Dr.).
In Zuid-Zweden komen een paar heuvels voor die grotendeels uit Ordovicische kalksteen bestaan (Billingen en Kunekulle). Het kalksteenpakket wordt aan de bovenzijde afgedekt door een intrusiepakket van diabaas. De harde diabaas heeft de onderliggende kalksteen voor erosie behoed. Het bekendst is het vlekkige diabaastype dat de top van de Kinnekulle afdekt. Deze zogenoemde Kinnediabaas komt in een aantal typen voor, die in korrelgrootte van elkaar verschillen. Zwerfstenen van Kinnediabaas zouden uit die streek in Zweden kunnen komen. De lichter getinte vlekken worden veroorzaakt door augiet.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Grootkorrelige diabaas - Zwerfsteen van Emmerschans (Dr.). Door magmatische stroming zijn de lijstvorigie eerstelingkristallen min of meer parallel ten opzichte van elkaar gerangschikt.

Grootkorrelige diabaas – Zwerfsteen van Emmerschans (Dr.).
Door magmatische stroming zijn de lijstvormige eerstelingkristallen min of meer parallel aan elkaar gerangschikt.

Doleriet - Zwerfsteen vasn Groningen. Doleriet is een korrelig ganggesteente van gabbro. Op het breukvlak zijn talrijke kleine geelgroene korreltjes zichtbaar van olivijn.

Doleriet – Zwerfsteen van Groningen.
Doleriet is een korrelig ganggesteente van gabbro. Op het breukvlak zijn talrijke kleine geelgroene korreltjes zichtbaar van olivijn.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Porfierische diabaas - Zwerfsteen van Grollo (Dr.). In een fijnkorrelige, diabaasachtige grondmassa zijn grote tabletvormige eerstelingkristallen van plagioklaas ingebed.

Porfierische diabaas – Zwerfsteen van Grollo (Dr.).
In een fijnkorrelige, diabaasachtige grondmassa zijn grote tabletvormige eerstelingkristallen van plagioklaas zichtbaar.

Porfierische diabaas - Zwerfsteen van Groningen. Opvallen in het diabaasgesteente zijn de grote eerstelingkristallen van plagioklaas. De bruine roestkleur is veroorzaakt door verwering van ijzerhoudende bestanddelen in het gesteente.

Porfierische diabaas – Zwerfsteen van Groningen.
Opvallend aan het diabaasgesteente zijn grote eerstelingkristallen van plagioklaas. De roestbruine kleur van de grondmassa is veroorzaakt door verwering van ijzerhoudende bestanddelen in het gesteente.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Porfierische diabaas - zwerfsteen van het Gasselterveld (Dr.). Het oorspronkelijk somber gekleurde gesteente heeft door omzetting van minerale bestanddelen een meervioletrode tint gekregen. De witte vlekken zijn eerstelingen van plagioklaas.

Porfierische diabaas – Zwerfsteen van het Gasselterveld (Dr.).
Het oorspronkelijke, donker gekleurde gesteente heeft door omzetting van minerale bestanddelen een meer violetrode tint gekregen. De witte vlekken zijn eerstelingen van plagioklaas.

Monzodiabaas - Zwerfsteen van Johannistal, Oostzee (Dld.). Deze diabaas bevat naast plagioklaass enige roodachtige kaliveldspaat en kwarts. deze bestanddelen zijn afkomstig van magma dat zich in de diabaas heeft ingedrongen.

Monzodiabaas – Zwerfsteen van Johannistal, Oostzee (Dld.).
Deze diabaas bevat naast plagioklaas enige roodachtige kaliveldspaat en kwarts. Deze bestanddelen zijn afkomstig van magma dat in de diabaas is ingedrongen. Vandaar de toevoeging ‘monzo’. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Monzodiabaas - Zwerfsteen van Wippingen (Dld.). In deze diabaas is het percventage rode kaliveldspaat vrij hoog. Ook is tussen de plagioklaas kwarts aanwezig. De aanwezigheid van kaliveldspaat en kwarts is ongebruikelijk in diabaas.

Monzodiabaas – Zwerfsteen van Wippingen (Dld.).
In deze diabaas is het percentage rode kaliveldspaat vrij hoog. Ook kwarts is zichtbaar aanwezig. De aanwezigheid van kaliveldspaat en kwarts is ongebruikelijk bij diabaas.

Monzodiabaas - Zwerfsteen van Wippingen (Dld.). Op deze detailfoto is de rode kaliveldspaat en de grijze kwarts goed zichtbaar.

Monzodiabaas – Zwerfsteen van Wippingen (Dld.).
Op deze detailfoto is de rode kaliveldspaat en de grijze kwarts goed zichtbaar.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Monzodiabaas - Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.). Een grofkorrelig type diabaas met enige rode kaliveldspaat en kwarts.

Monzodiabaas – Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.).
Een grofkorrelig type diabaas met enige rode kaliveldspaat en kwarts.

Monzodiabaas - zwerfsteen van Johannistal, Oostzee, Dld.

Monzodiabaas – Zwerfsteen van Johannistal, Oostzee, Dld.