Desquamatie

 

Soms worden zwerfstenen gevonden met een merkwaardig gecraqueleerd oppervlak. De stenen bezitten rondom talrijke barsten, die een soort netwerk vormen. De barsten zetten zich over enige afstand in het gesteente voort , maar de kern van de stenen is volkomen gaaf. Het verschijnsel komt vooral voor bij fijnkorrelige, basische zwerfsteentypen als basalt en diabaas. Bij verwering van de ijzerhoudende mineralen treedt roestvorming op. Aangezien de roestproducten meer volume innemen, zou dit aanleiding kunnen zijn dat de buitenste poreuze zone van de zwerfstenen barsten gaat vertonen.

Desquamatie van kalksteen - Zwerfsteen van Groningen.

Quetschstein van kalksteen – Zwerfsteen van Groningen.

Desquamatie in Oslo-essexiet - Werpeloh (Dld.).

Desquamatie in Oslo-essexiet – Werpeloh (Dld.).

 

 

 

 

 

 

 

Aannemelijker is dat vooral het verweren en oplossen van de makkelijk verweerbare plagioklaas poriën in het gesteente achter laat. Bodemwater dringt via deze poriën in het gesteente. Als het poriewater in de winterperiode bevriest, oefent ijsvorming een grote druk uit op het omgevende gesteente. Hierbij ontstaan barstjes die, omdat de krachten gelijkmatig over de zwerfsteen verdeeld zijn, vanzelf een patroon ontwikkelen die aan oud porselein doen denken. 

Terzijde:

Desquamatie moet niet verward worden met barsten die in zgn. Quetschsteine voorkomen. Dit zijn drukbarsten in kalkstenen, die in het landijs ontstaan zijn, waarbij zwerfstenen met grote kracht tegen elkaar gedrukt werden en als gevolg daarvan zijn gebarsten. Quetschsteine (zie ook elders in dit overzicht) komen in ons land, voor zover bekend, alleen voor in de Oostbaltische Nieuweschootkeileem, die soms bijzonder rijk aan zwerfstenen is. Op de noordelijke Hondsrug en zuidelijker ook bij Gieten (N33) is op verschillende plaatsen sprake van keienpakkingen, waarbij delen van het keileempakket vrijwel geheel uit kleine en grote zwerfstenen bestaat. Hierin komen kalkquetschsteine vrij algemeen voor.

Diabaas met desquamatie - Groningen.

Diabaas met desquamatie – Groningen.

Desquamatie in een fijnkorrelige diabaas - Neuenkirchen (Dld.).

Desquamatie in een fijnkorrelige diabaas – Neuenkirchen (Dld.).

 

 

 

 

 

 

 

De barsten in basische zwerfstenen, waar hier sprake van is, noemt men desquamatie. Het verschijnsel treedt alleen op bij hevige koude, zoals die aanwezig was in de tweede helft van de laatste ijstijd. De druk die bij het bevriezen van poriewater optreedt, is bijzonder groot. Bij temperaturen van 20 graden of meer onder nul loopt de druk op tot meer dan 2000 kg per vierkante centimeter!

 

Desquamatie van gabbro - Werpeloh (Dld.).

Desquamatie van gabbro – Werpeloh (Dld.).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s