02. Stenen voor beginners

 

Zoek je stenen dan trekken vooral glimmende en kleurrijke stenen de aandacht, zeker als ze nat zijn. Je denkt misschien wel dat je voor stenen in het buitenland moet zijn, maar voor mooie stenen hoef je niet ver te reizen. In Drenthe vind je ze vrijwel overal. Loop maar eens over het Balloërveld bij Rolde. Op de zandpaden en in sommige zandverstuivingen daar zijn veel stenen vinden, waaronder kleurige met fossielen erin, maar ook heel zeldzame.

 

In een van de zandverstuivingen op het Balloërveld bij Rolde liggen duizenden meest kleine zwerfstenen. de bodem zit er vol mee. behalve veel vuursteentjes vind je er allerlei andere steensoorten. Sommige komen van heel ver. vandaar dat men de stenen zwerfstenen noemt.

In een van de zandverstuivingen op het Balloërveld bij Rolde liggen duizenden meest kleine zwerfstenen. De bodem zit er vol mee. Behalve veel vuursteentjes vind je allerlei andere steensoorten. Sommige komen van heel ver, vandaar de naam zwerfsteen.

 

Als veel stenen bij elkaar voorkomen, zoals op het Balloërveld, dan vallen vuurstenen daartussen het eerst op. Wat vuurstenen zo aantrekkelijk maakt, is hun glans. Ze zien er uit alsof ze gelakt zijn. Groot zijn ze niet, maar ze liggen er bij honderden, in alle kleuren van wit tot bruinrood. Wist je dat in vuurstenen heel vaak fossieltjes voorkomen? Bijna ieder vuursteentje die je opraapt bevat er wel enkele. Het zijn resten van zeedieren van ongeveer 70 miljoen jaar oud!

De witte figuurtjes in deze rode vuursteen zijn takfragmentjes van kalken mosdierkolonies. Deze bryozoën leefden in de Krijtperiode, ca. 70 miljoen jaar geleden op de bodem van een warme zee.

De witte figuurtjes in deze rode vuursteen zijn takfragmentjes van mosdierkolonies. Deze bryozoën leefden in de Krijtperiode, ca. 70 miljoen jaar geleden op de bodem van een warme zee.

 

Kijk je wat verder, dan zul je opmerken dat er ook veel andere stenen liggen. Raap je een rode steen op, dan heb je grote kans dat dit waarschijnlijk geen vuursteen is. Maar wat is het wel? Mogelijk heb je een graniet in handen of een gneis. Maar een zeer oud vulkanisch gesteente kan ook. Daarnaast heb je ook nog zandstenen die rood van kleur zijn. Kortom, er zijn nogal wat keuzemogelijkheden.

Wees er verder verdacht op dat het in Drenthe om stenen gaat die lang geleden, in de ijstijd, door gletsjers uit Scandinavië naar hier zijn gebracht. Ze liggen hier al zo lang, dat ze er van buiten vaak heel anders uitzien dan van binnen. Sommige bestanddelen (mineralen) zijn door bodemzuren opgelost, waardoor het steenoppervlak ruw is met allerlei putjes er in. Ook zijn de kleuren vaak sterk gebleekt.

Alandrapakivi - Zwerfsrteen van het Hoge veld bij Norg. Stenen die duizenden jaren in doorlatend zand liggen, verweren. Sommige mineralen lossen door bodemzuren op, andere verkleuren. Vooral zwerfstenen op en langs akkers zijn vaak sterk verweerd.

Alandrapakivi – Zwerfsteen van het Hoge veld bij Norg (Dr.).
Stenen die duizenden jaren in doorlatend zand liggen, verweren. Sommige mineralen lossen door bodemzuren op, andere verkleuren. Vooral zwerfstenen op en langs akkers zijn vaak sterk verweerd.

 

Alandrapakivi - Zwerfsteen van Emmerschans (Dr.) Zwerfstenen die al die tijd in keileem - een ijstijdleem - opgesloten zijn, zijn minder sterk verweerd en hebben hun kleuren vaak behouden.

Alandrapakivi – Zwerfsteen van Emmerschans (Dr.)
Zwerfstenen die in keileem opgesloten waren, zijn minder sterk verweerd. Ze hebben hun natuurlijke kleuren vaak behouden.

 

Stenenverzamelaars slaan daarom vaak met de hamer een stuk(je) van de steen af. Zo krijg je een vers breukvlak. Samen met de verweerde buitenkant heb je dan meer mogelijkheden om de steen een juiste naam te geven.

Als je niet op de kleur alleen af kunt gaan, waar moet je dan verder op letten? In de eerste plaats let je op hoe de steen er uit ziet. Is hij gestreept of gelaagd, of juist niet? Zie je allemaal gekleurde vlekjes die met elkaar een fijn soort mozaïek vormen? Maakt de steen door zijn homogene uiterlijk een ietwat saaie indruk? Zwerfstenen herken je in de eerste plaats aan hun uiterlijk, maar wat echt belangrijk is, hoe zijn ze samengesteld.

Gesteenten, ook zwerfstenen, bestaan uit mineralen. Deze mineralen vormen kristallen, maar omdat die in gesteenten zo dicht opeen gepakt zijn, hebben ze geen mooie vormen, wel zijn ze verschillend gekleurd. Wat is hun kleur, hoe zien de breukvlakjes er uit en komen de kristalbrokjes in die bepaalde kleur veel in de steen voor of juist weinig en vormen ze verspreid vlekjes of rondachtige ‘pitten’?

Graniet - Zwerfsteen van Emmerschans (Dr.). Granieten zijn kleurige zwerfstenen. Ze bestaan uit een viertal verschillende mineralen. Alle hebben een andere kleur. Het meest komt kaliveldspaat voor. Ditmineraal verleent de granietsteen zijn voornaamste kleur. de witte of geelwitte vlekjes zijn ook van veldspaat, maar een andere soort: plagioklaas. Beide veldspaten komen in graniet voor. Hierbij is plagioklaas vrijwel altijd het lichtst gekleurd. Kwarts is een ander belangrijk mineraal in graniet. meestal is het glazig grijs, donker grijs, grijusblauw of zoals hier door ijzerverontreiniging ietwat gelig gekleurd. De zwarte vlekjes tenslotte zijn van glimmer (biotiet).

Graniet – Zwerfsteen van Emmerschans (Dr.).
Granieten zijn kleurige zwerfstenen. Ze bestaan uit een viertal verschillend gekleurde mineralen. Het meest komt kaliveldspaat voor. Dit mineraal verleent de granietsteen zijn voornaamste kleur, hierboven rood. De witte of geelwitte vlekjes zijn ook van veldspaat, maar van een andere soort: plagioklaas. Beide veldspaten komen in graniet voor. Plagioklaas is vrijwel altijd het lichtst gekleurd. Kwarts is een ander heel belangrijk mineraal in graniet. Meestal is het glazig grijs, donkergrijs, grijsblauw, rookkleurig of zoals hier door ijzerverontreiniging bruinachtig van kleur. De zwarte vlekjes tenslotte zijn van glimmer (biotiet).

 

Wil je granieten van andere steensoorten onderscheiden, dan is de kennis van enkele gesteentevormende mineralen heel belangrijk. Je hoeft echt geen tientallen mineraalsoorten te onthouden, met een achttal kom je al een heel eind.

Het allerbelangrijkste is dat je de gevonden stenen eerst onder de kraan schoon borstelt. Verder is een kleine loep handig om de mineralen van dichtbij te kunnen bekijken. Maar wat in het begin misschien het allerbelangrijkst is, laat je stenen door een stenenkenner determineren. Dan heb je alvast een aantal zwerfstenen met de naam erbij. Met behulp van foto’s op het internet of beter nog een stenenboek kun je controleren of je de mineralen, die in die steen horen te zitten, in jouw steen ook te zien zijn. Zo leer je mineralen in stenen het makkelijkst herkennen.

Het herkennen van stenen is minder moeilijk dan het lijkt. In de site staan talrijke zwerfstenen afgebeeld. Misschien is jouw steen er ook wel bij.

Rode Oostzeekwartsporfier - Zwerfsteen van Groningen. Rode Oostzeekwartsporfier is een rode, keiharde steensoort van vulkanische oorsprong. Hij is door het ijs in de ijstijd uit de noordoostelijke Oostzee, bij Finland naar hier getransporteerd.

Rode Oostzee kwartsporfier – Zwerfsteen van Groningen.
Rode Oostzee kwartsporfier is een rode, keiharde steensoort van vulkanische oorsprong. De steen is door het ijs in de ijstijd uit de noordoostelijke Oostzee, zuidelijk van Finland, naar hier getransporteerd.

 

Vaak zie je op internet foto’s van zwerfstenen die glimmend gepolijst zijn. Niet alleen zijn die erg mooi, je ziet ook heel goed hoe het gesteente er van binnen uit ziet. Maar….. zo vind je zwerfstenen niet in Drenthe. Bovendien, doorzagen en polijsten van zwerfkeien moet je willen en lang niet iedereen weet hoe dat moet. Zwerfstenen zagen en polijsten doe je pas als je al een tijdje meeloopt in de zwerfsteenliefhebberij.

Je zult je eerst vertrouwd moeten zien te maken met de buitenkant van zwerfstenen en… door met de hamer een klein stukje van de kei af te slaan. Doe je dat, sla dan niet met de punt van de hamer, maar met de platte kant!  Door een stuk van de steen af te slaan zie je hoe de steen er van binnen uit ziet. Op deze manier en door je stenen te bekijken en te vergelijken met foto’s in boeken en op het internet, leer je zwerfstenen het best en ook het snelst herkennen.

Alandrapakivi - Zwerfsteen van Gieten (Dr.) Akkerstenen zijn meestal onaanzienlijk en sterk verweerd. Van de oorspronkelijke kleuren is aan de buitenkant weinig meer te zien.

 

Alandrapakivi - Zwerfsteen van Gieten (Dr.)

Alandrapakivi – Zwerfsteen van Gieten (Dr.).

 

Kom je er niet uit en je vindt de steen om zijn kleur of om zijn tekening toch bijzonder, dan kun je ook naar het Hunebedcentrum in Borger gaan. Iedere 2e woensdagmiddag van de nieuwe maand kun je daar je stenen laten determineren. Je hoort dan gelijk waar je zwerfstenen oorspronkelijk vandaan komen, hoe oud ze zijn en… of je iets bijzonders hebt. Lukt dat niet, dan kunt je met je stenen op de 1e woensdagmiddag van de maand ook naar het Universiteitsmuseum in Groningen gaan.

Het Hunebedcentrum in Borger. Op iedere 2e woensdagmiddag in de maand kun je hier je stenen en fossielen laten determineren.

Het Hunebedcentrum in Borger.
Op iedere 2e woensdagmiddag in de maand kun je hier je stenen en fossielen laten determineren.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s