04. Kristallen en mineralen in zwerfstenen

 

Stel, je bent geïnteresseerd geraakt in stenen en je pakt er hier en daar een paar op die je mee naar huis neemt. Weet je dan ook wat je eigenlijk hebt meegenomen en vooral wat zie je als je de stenen thuis op tafel hebt liggen? Inderdaad stenen, dat is duidelijk, maar ze zijn allemaal verschillend van vorm, kleur en tekening. Misschien zit er een glimmende vuursteen tussen, want ook al weet je vrijwel niets van stenen, vuurstenen trekken de aandacht en je herkent ze heel snel. Maar die andere stenen…..? Hoe leuk zou het niet zijn om aan die stenen een naam te kunnen geven Daarom hieronder een beetje stenenanatomie. 

 

Zwerfstenen, een korte inleiding   

Drentse stenen komen uit Scandinavië. Ze zijn in de voorlaatste ijstijd, zo’n 150.000 jaar geleden, door gletsjerijs naar ons land vervoerd. Deze zwerfstenen maakten ooit deel uit van de vaste rots in Zweden en Finland. Bij rotsen denk je al snel aan gebergten. Toch kom je in Zweden en Finland geen bergen tegen, in tegendeel zelfs. In beide landen rij je door een zachtgolvend landschap, meest sterk bebost met alleen hier en daar wat hogere heuvels.   

 

De Alandeilanden in het zuidwesten van Finland vormen een archipel van duizenden eilanden. De eilanden vormen een drempel van graniet op de overgang van de Oostzee en de Botnische Golf. Hoewel de ondergrond uit harde graniet bestaat, vind je er geen bergen. Die waren er vroeger wel, maar zijn door verwering verdwenen.

De Alandeilanden in het zuidwesten van Finland vormen een archipel van duizenden eilanden. De eilanden vormen een drempel van harde gesteenten, op de overgang van de Oostzee naar de Botnische Golf. Hoewel de ondergrond veelal uit graniet bestaat, vind je er geen bergen. Die waren er vroeger wel, maar door verwering zijn die verdwenen.

Het landschap van grote delen van Zweden is net als in Finland een zwak golvend heuvellandschap. langs de kust liggen oeroude gesteenten aan het oppervlak. Op de foto zijn dit migmatietgneizen, metamorfe gesteenten die op tientallen kilometers diepte in de aardkorst bij hoge druk en temperatuur uit andere gesteenten zijn ontstaan.

Het landschap van grote delen van Zweden is net als in Finland een zwak golvend heuvellandschap. Langs de kust liggen oeroude gesteenten aan het oppervlak. Op de foto zijn dit migmatietgneizen, metamorfe gesteenten die zo’n kleine 2 miljard jaar geleden op tientallen kilometers diepte in de aardkorst, bij hoge druk en temperatuur, uit andere gesteenten zijn ontstaan.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Hoe anders was dat vroeger. Ruim 1,8 miljard jaar geleden had je, in wat nu Scandinavië is, wel echte gebergten, hooggebergten zelfs, vergelijkbaar met de Alpen of de Pyreneeën. Door verwering (slijtage door weer en wind) zijn deze gebergten in de loop van de tijd op wat vlakke hobbels en bobbels na tot op hun wortels afgesleten.  ’s Zomers, tijdens een vakantie in Zweden of Finland rijd je ongemerkt honderden kilometers over deze oeroude gebergtewortels.  

De variatie aan gesteenten in Zweden en Finland is groot. Veel gesteenten dateren uit het Precambrium van zo’n 1,5 tot 2 miljard jaren geleden. Van deze lappendeken aan gesteenten hebben de gletsjers in de ijstijd talloze grote en kleine brokstukken als zwerfsteen naar ons land getransporteerd. Leuk om te weten dat als je in Drenthe een steen opraapt, je niet alleen een zeer oude kei in handen hebt, maar ook dat die kei uit Zweden of Finland komt. Jammer is wel dat vaak niet bekend waar jouw kei precies vandaan komt. 

 

Onder zwerfstenen tref je een grote variatie aan gesteentesoorten aan

Graniet - Zwerfsteen van het Hoge veld, Norg (Dr.).

Graniet – Zwerfsteen van het Hoge veld, Norg (Dr.).

Mylonietgneis - Zwerfsteen van Borger (Dr.).

Mylonietgneis – Zwerfsteen van Borger (Dr.).

 

 

 

 

 

 

 

Geplooide miogmatiet - Zwerfsteen van Bargerveen (Dr.).

Geplooide migmatietgneis – Zwerfsteen van Bargerveen (Dr.).

Rode Oostzeekwartsporfier - Zwerfsteen van Neuenkirchen (Dld.).

Kwartsporfier – Zwerfsteen van Neuenkirchen (Dld.).

 

 

 

 

 

 

 

Gelaagde Kalmarsundzandsteen - Zwerfsteen van Sinebjerg, Fünen (Dk.).

Kalmarsundzandsteen – Zwerfsteen van Sinebjerg, Fünen (Dk.).

Alandkwartsporfier - Zwerfsteen van Groningen.

Alandkwartsporfier – Zwerfsteen van Groningen.

 

 

 

 

 

 

 

Granietporfier van Ytö - Zwerfsteen van Haddorf (Dld.).

Granietporfier van Ytö – Zwerfsteen van Haddorf (Dld.).

Gedeformeerde pegmatiet - Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.).

Gedeformeerde pegmatiet – Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.).

 

 

 

 

 

 

 

Rhombenporfier - Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.)

Rhombenporfier – Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.).

Kwartsdioriet - Zwerfsteen van Emsbüren (Dld.).

Kwartsdioriet – Zwerfsteen van Emsbüren (Dld.).

 

 

 

 

 

 

 

 

Gidsgesteenten

Van sommige zwerfstenen is de herkomst wel bekend. In de loop van de tijd heeft men, door gesteentemonsters uit Scandinavië te vergelijken met hier gevonden zwerfstenen, zo’n 140 verschillende gidsgesteenten ontdekt. De meeste zijn van graniet, met porfieren op een goede tweede plaats. Gidsgesteenten herken je aan specifieke kenmerken, maar dit laatste is makkelijker geschreven dan geleerd. Wat zijn die kenmerken en wat moet je herkennen om te kunnen zeggen wat voor steen je in handen hebt?  Daar heb je boeken en vooral veel foto’s voor nodig, want eigen gevonden stenen kun je heel goed vergelijken met gefotografeerde zwerfstenen. Op deze site kom je in de verschillende hoofdstukken veel foto’s van gidsgesteenten en ook gewone zwerfsteensoorten tegen. Dat moet dus lukken.

 

Hieronder zijn een aantal gidsgesteenten afgebeeld

Grijze Revsundgraniet - Zwerfsteen van Noordbroek (Gr.).

Grijze Revsundgraniet – Zwerfsteen van Noordbroek (Gr.).

Bohuslangraniet - Zwerfsteen van Ellertshaar (Dr.).

Bohuslangraniet – Zwerfsteen van Ellertshaar (Dr.).

 

 

 

 

 

 

 

Tweeglimmergraniet van Angermanland - Zwerfsteen van het Hoge Veld, Norg (Dld.).

Tweeglimmergraniet van Angermanland – Zwerfsteen van het Hoge Veld, Norg (Dld.).

Larvikiet - Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.). De witverwerende larvikiet is het dieptegesteente. De lava-vorm levert de bekende rhombenporfier op.

Larvikiet – Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.). 

 

 

 

 

 

 

 

 

Uppsalagraniet - Zwerfsteen van Nijbeets (Fr.).

Uppsalagraniet – Zwerfsteen van Nijbeets (Fr.).

Kindagraniet - zwerfsteen van Heiligenhafen (Dld.).

Kindagraniet – Zwerfsteen van Heiligenhafen (Dld.).

 

 

 

 

 

 

 

 Klik op een van onderstaande links

 Waar moet je op letten

Korrels, kristallen en mineralen

Kwarts

Veldspaat

Eerstelingen, groot en hoekig 

Veldspaatovoïden

Plagioklaas, die andere veldspaatsoort

Perthiet en tweelingstreping

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s