11a. Stollingsgesteenten – Dieptegesteenten

Stollingsgesteenten

Dieptegesteenten

 

Alkaliveldspaatgraniet - Zwerfsteen van het Hoge veld bij Norg. Deze granieten bestaan in hoofdzaak uit kleurige kaliveldspaat, kwarts en wat biotiet. Plagioklaas komt niet of in zeer vgeringe hoeveelheden voor

Alkaliveldspaatgraniet  – Zwerfsteen van het Hoge veld bij Norg Dr.).
Deze granieten bestaan in hoofdzaak uit kleurige kaliveldspaat, kwarts en enige biotiet. Plagioklaas komt niet of slechts in een zeer geringe hoeveelheid voor.

Alkaliveldspaatgraniet - Zwerfsteen van Gieten (Dr.). Binnen de familie van rapakivigranieten komen typen voor die weinig of geen plagioklaas bevatten. Op basis hiervan is dexze afgebeelde Pyterliet dus ook een alkaliveldspaatgraniet.

Alkaliveldspaatgraniet (Pyterliet) – Zwerfsteen van Gieten (Dr.).
Binnen de familie van rapakivigranieten komen typen voor die weinig of geen plagioklaas bevatten. Deze Pyterliet is vrijwel plagioklaasvrij en is daarom ook een alkaliveldspaatgraniet.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Biotietgraniet - Zwerfsteen van Wippingen (Dld.). Kaliveldspaat is het hoofdbestanddeel en is kleurend voor deze graniet. Plagioklaas is in de minderheid. Zwarte biotiet vormt kleine spikkels in het gesteente

Biotietgraniet – Zwerfsteen van Wippingen (Dld.).
Een normaal, min of meer gelijkkorrelig type graniet. Kaliveldspaat is hoofdbestanddeel en is kleurend voor deze graniet. Plagioklaas is in de minderheid. Zwarte biotiet vormt kleine spikkels in het gesteente.

Tweeglimmergraniet - Zwerfsteen van Emmerschans (Dr.). Beide granieten zijn een gidsgesteente uit Noord-Zweden en staan bekend onder de naam Hernögraniet.

Tweeglimmergraniet – Zwerfsteen van Emmerschans (Dr.).
Een gidsgesteente uit Noord-Zweden. Is ook bekend onder de naam Härnögraniet. Deze graniet bevat zowel zilverwitte muscoviet als zwarte biiotiet. Twee glimmersoorten dus.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Stockholmgraniet - Zwerfsteen van Sellingerbeetse (Gr.). Dit gidsgesteente is een voorbeeld van een klein- en gelijkkorrelige graniet, waarvan de afzonderlijke mineraalkorrels vrijwel even groot zijn.

Kleinkorrelige graniet – Zwerfsteen van Sellingerbeetse (Gr.).
Dit gidsgesteente is een voorbeeld van een klein- en tevens gelijkkorrelige graniet, waarin de afzonderlijke mineraalkorrels vrijwel even groot zijn.

Biotietgraniet - Zwerfsteen van Gieten (Dr.). Plagioklaas is van kaliveldspaat te onderscheiden door zijn lichtere kleur. Vooral aan de verweerde buitenkant van zwerfstenen valt dit op. Plagioklaas verweert wit. Aan deze graniet is goed te zien dat de kristallen van de mineralen in graniet een mozaïek vormen. De meest lichte vlekjes zijn van plagioklaas, de iets donkerder gekleurde zijn van kaliveldspaat.

Gelijkkorrelige graniet – Zwerfsteen van Gieten (Dr.).
Aan deze graniet is goed te zien dat de kristallen van mineralen in graniet een mozaïek vormen en min of meer van gelijke grootte zijn.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Porfierische biotietgraniet - Zwerfsteen van Gieten (Dr.). Kaliveldspaat is oranje, plagioklaas bleekgeel, kwarts is grijs en biotiet vormt zwarte spikkels en vlekjes. Als gidsgesteente wordt dit type Pyterliet genoemd.

Porfierische graniet  – Zwerfsteen van Gieten (Dr.).
Kaliveldspaat is oranje, plagioklaas is bleekgeel, kwarts is grijs en biotiet vormt zwarte spikkels en vlekjes. De kaliveldspaat vormt duidelijke oranje vlekken in het gesteente. Ze springen er als het ware uit, vandaar de uitdrukking ‘porfierisch’. 

Grijze Revsundgraniet, een gidsgesteente uit Noord-Zweden.

Porfierische graniet – Zwerfsteen van Noordbroek (Gr.).  De witte vlekken zijn eerstelingkristallen van kaliveldspaat. Kwarts is grijs. Het zwarte mineraal is biotiet. Sommige veldspaten vormen tabletten. Dit is de eigen vorm van kaliveldspaat. Dit noemt men idiomorf.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Viborgiet - Zwerfsteen van Emmerschans (Dr.). Viborgiet is de grootkorrelige variant van de Aandrapakivi. Ovoïden kunnen in Viborgiet doorsneden bereiken van ca. 20cm!

Viborgiet – Zwerfsteen van Emmerschans (Dr.).
Viborgiet is de grootkorrelige variant van Alandrapakivi (= de steen hiernaast). De ronde eerstelingen van veldspaat kunnen in Viborgiet doorsneden bereiken tot ca. 20cm!

Alandrapakivi - Zwerfsteen van Gieten (Dr.).

Rapakivigraniet – Zwerfsteen van Gieten (Dr.). Dit type rapakivigraniet bevat naast biotiet ook zwarte hoornblende. Beide mineralen vormen donkere aggregaten in het gesteente, vooral zichtbaar op het breukvlak. Opvallend zijn de talrijke ronde eerstelingkristallen, die men ovoïden noemt.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ekeriet - Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.). Ekeriet is een graniet, maar iets anders van samenstelling dan de Zweedse en Finse granieten. De veldspaatsoort is geen kaliveldspaat, maar natronveldspaat. Op het breukvlak maken de splijtvlakken van de veldspaten een minder sprankelende indruk.

Natrongraniet (Ekeriet)- Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.).
Ekeriet is een Zuid-Noorse graniet en is iets anders van samenstelling dan Zweedse en Finse granieten. Veldspaat in Ekeriet is geen kaliveldspaat, maar natronveldspaat. Op het breukvlak maken de splijtvlakken van deze veldspaten een minder sprankelende indruk dan die van kaliveldspaat..

Ekeriet (Natrongrasniet) - Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.). Van Ekeriet bestaan talloze structuur- en kleurvarianten. Deze natrongraniet komt uit het Oslogebied in Zuid-Noorwegen.

Natrongraniet (Ekeriet) – Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.).
Van Ekeriet bestaan talloze structuur- en kleurvarianten. Dit type natrongraniet komt op verschillende plaatsen voor in het Oslogebied in Zuid-Noorwegen.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Natrongraniet (Drammengraniet - Zwerfsteen van Walchum (Dld.). Drammengranieten zijn (bleek) zalmrose granieten uit het Oslogebied in Zuid-Noorwegen. Er zijn verschillende typen van bekend.

Natrongraniet (Drammengraniet) – Zwerfsteen van Walchum (Dld.).
Drammengranieten zijn (bleek) zalmrose granieten uit het Oslogebied in Zuid-Noorwegen. Er zijn verschillende typen van bekend, waaronder enkele die qua structuur te vergelijken zijn met rapakivi’s.

Drammengraniet - Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.). Grofkorrelig type graniet met veel grijze kwarts die de natronveldspaat omringd. Dit graniettype wordt ook wel Drammenpyterliet genoemd.

Natrongraniet (Drammengraniet) – Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.).
Grofkorrelig type natrongraniet met veel grijze kwarts. Bovenstaand graniettype wordt ook wel Drammenpyterliet genoemd.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Natronrapakivi - Zwerfsteen van Walchum (Dld.). In het Oslogebied komen een reeks natrongranieten voor die vergelijkbare structuurvarianten van gewone rapakivigranieten vormen, die we uit Zuidwest-Finland kennen.

Natronrapakivigraniet – Zwerfsteen van Walchum (Dld.).
In het Oslogebied komen een reeks natrongranieten voor, die vergelijkbare structuren vertonen als bij gewone rapakivigranieten uit Zuidwest-Finland. De steen op de foto bezit ovoïden van veldspaat is door verwering gebleekt.

Natronrapakivi - Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.). Dit graniettype toont duidelijke overeenkomsten met gewone rapakivigranieten. Ze komen in het Oslogebied, in de buurt van Drammen, op een paar plaatsen voor. Als gidsgesteente staan deze granieten bekend als Drammenrapakivi.

Natronrapakivigraniet – Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.).
Dit graniettype toont duidelijke structuurovereenkomsten met een Alandrapakivigraniet. Oslorapakivi’s komen in de buurt van Drammen in het Oslogebied in Noorwegen op een paar plaatsen voor. Als gidsgesteente staan de afgebeelde graniet bekend als Drammenrapakivi.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Terzijde:

Veldspaten zijn hoofdbestanddeel in veel stollings- en metamorfe gesteenten. Veldspaat is een verzamelnaam voor alkaliveldspaten en plagioklazen. Alkaliveldspaten komen veel voor in graniet en gneis, plagioklazen zijn vooral in donkere gesteenten als basalt, diabaas, dioriet en gabbro aanwezig.

Alkaliveldspaten zijn silicaten. Zij vormen verbindingen van silicium met metalen als kalium en natrium. Kaliumrijke veldspaat (=kaliveldspaat of k-veldspaat) is het veldspaattype dat het meest in granieten, syenieten en gneizen voorkomt. Natriumrijke veldspaat (=natronveldspaat of n-veldspaat) is vooral aanwezig in granieten, syenieten en hun vulkanische varianten in het Oslogebied in Zuid-Noorwegen. In een ca. 50 km brede en ca. 200 km lange strook rond de stad Oslo zijn in het Vroeg-Perm  talloze dieptegesteenten als graniet en syeniet ontstaan. Langs diepreikende breuken in de aardkorst kwam het toen ook tot hevig vulkanisme. De samenstelling van de gevormde gesteenten wijkt af van die uit de wijde omgeving. Zowel in de veldspaten als ook in een aantal donkere mineralen is in plaats van kalium het alkalimetaal natrium aanwezig.

Oslogesteenten komen ook als zwerfsteen in ons land voor. Ze bezitten minder sprankelende kleuren als vergelijkbare gesteenten buiten het Oslogebied. Op breukvlakken spiegelen de veldspaten minder sterk. Zweedse granieten spiegelen op het breukvlak sterker dan die uit het Oslogebied. Deze laatste ogen iets matter.

Zwerfstenen uit het Oslogebied zijn zeldzaam, maar ook als gesteente ‘an sich’ zijn ze bijzonder. Sommige soorten zijn uniek op aarde. Lardaliet komt uitsluitend in het Oslogebied voor. Bekender is rhombenporfier, maar ook dit gesteente is maar van twee andere plaatsen op aarde bekend: Kenia en op het Zuidpoolgebied. Dit is de reden waarom in deze overzichten ook Oslogesteenten zijn opgenomen. De kleurige, veldspaatrijke soorten hebben het voorvoegsel ‘natron’ aan hun naam toegevoegd gekregen.

 

 

Granodioriet (Uppsalagraniet) - Zwerfsteen van Zeijen (Dr.). Granodiorieten staan qua samenstelling tussen granieten en diorieten. Beide veldspaatsoorten zijn aanwezig, maar plagioklaas is in de meerderheid.

Granodioriet (Uppsalagraniet) – Zwerfsteen van Zeijen (Dr.). Granodioriet staat in tussen graniet en dioriet. Het gesteente bevat een relatief hoog percentage plagioklaas en bezit als gevolg daarvan ook vrij veel donkere mineralen. Granodioriet oogt somberder en minder fraai dan normale graniet.

Tonaliet - Zwerfsteen van Emmerschans (Dr.). Dit zijn plaioklaasgranieten, waarin kaliveldspaat ontbreekt. Kwarts is rijkelijk aanwezig, samen met biotiet en enige hoornblende

Tonaliet – Zwerfsteen van Emmerschans (Dr.).
Is een plagioklaasgraniet, waarin kaliveldspaat ontbreekt. Kwarts is rijkelijk aanwezig, samen met biotiet en enige hoornblende.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Kwartsdioriet - Zwerfsteen van Emsbüren (Dld.). Diorieten zijn wit-zwarte gesteenten met meer witte plagioklaas dan zwarte hoornblende. Diorieten bevatten vaak enige kwarts.

Kwartsdioriet – Zwerfsteen van Emsbüren (Dld.).
Dioriet is een intermediair gesteente. In samenstelling staat dioriet  in tussen graniet en gabbro. Dioriet bevatten vaak enige kwarts. De plagioklaas in dioriet kleurt witter dan in gabbro’s.

Kwartsdioriet - Zwerfsteen van Groningen Diorieten zijn witzwarte gesteenten met meer witte plagioklaas dan zwarte hoornblende. Diorieten bevatten vaak enige kwarts.

Kwartsdioriet – Zwerfsteen van Groningen.
Diorieten zijn witzwarte gesteenten met meer witte plagioklaas dan zwarte hoornblende.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Augietdioriet - Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.). Kwartsvrije dioriet bevat dikwijls naast zwarte hoornblende ook augiet. Deze vormen vlekken in het gesteente.

Augietdioriet – Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.).
Kwartsvrije dioriet bevat dikwijls naast zwarte hoornblende ook augiet. Deze vormen vage vlekken in het gesteente.

Kogeldioriet - Zwerfsteen van Neuenkirchen (Dld.). Kogeldioriet en kogelgraniet noemt men orbiculieten vanwege de ronde kogels die schaalvormig en/of radiaalstralig zijn opgebouwd.

Kogeldioriet – Zwerfsteen van Neuenkirchen (Dld.).
Kogeldioriet is een orbiculiet vanwege de ronde kogels, die schaalvormig en/of radiaalstralig zijn opgebouwd.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Monzokwartsdioriet - Zwerfsteen van Emmerschans (Dr.). Is een kwartsrijke, porfierische dioriet met tussen de plagioklaas kleine vlekjes van kaliveldspaat.

Monzokwartsdioriet – Zwerfsteen van Emmerschans (Dr.).
Is een kwartsrijke, porfierische dioriet met, tussen de plagioklaas, kleine vlekjes van kaliveldspaat en korrels kwarts.

Molnzokwartsioriet - Zwerfsteen van Emmerschans (Dr.). De veldspasatmassa in het gesteente is voornamelijk groenwitte plagioklaas. Kaliveldspaat is in een zeer gering percentasge aanwezig. Het vormt ietwat rosewit gekleurde vlekjes tussen de plagioklaas. Het zwarte mineraal is voornamelijk biotiet met hoornblende.

Monzokwartsdioriet – Zwerfsteen van Emmerschans (Dr.).
De veldspaatmassa in het gesteente is voornamelijk groenwitte plagioklaas. Kaliveldspaat is in een zeer gering percentage aanwezig. Het vormt ietwat rosewit gekleurde vlekjes tussen de plagioklaas. Het zwarte mineraal is voornamelijk biotiet met hoornblende.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Gabbro, verweerd - Hoge Veld, Norg. Verweerde gabbro's hebben een pokdalig uiterlijk. de zwartgroene kleur van de donkere mineralen verandert aan de buitenzijde in zwartgroen, blauwgroen of grijsgroen. Gabbro's zijn door het hoge percentage vezelige, donkere mineralen bijzonder taaie gesteenten.

Hoornblendegabbro, verweerd – Hoge Veld, Norg (Dr.).
Verweerde gabbro’s hebben een pokdalig uiterlijk. De zwartgroene kleur van de donkere mineralen verandert aan de buitenzijde in zwartgroen, blauwgroen of grijsgroen. Gabbro’s zijn door het hoge percentage vezelige, donkere mineralen bijzonder taaie gesteenten.

Hoornblendegabbro - Zwerfsteen van Nijbeets (Fr.). Gabbro's zijn donkere gesteenten met veel ijzerrijke mineralen als hoornblende en augiet. De plagioklaas is in tegenstelling tot in dioriet vrijwel altijd grijs (gewolkt).

Hoornblendegabbro – Zwerfsteen van Nijbeets (Fr.).
Gabbro’s zijn donkere gesteenten met veel ijzer- en magnesiumrijke mineralen als hoornblende en augiet. De plagioklaas is in tegenstelling tot in dioriet vrijwel altijd grijs (gewolkt) en is basischer van samenstelling.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Pyroxeniet - zwerfsteen van Groningen. Een vrijwel plagioklaasvrije gabbro. Het gesteente bestaat nagenoeg geheel uit gedrongen pyroxeen (=augiet) kristallen.

Pyroxeniet – zwerfsteen van Groningen.
Een vrijwel plagioklaasvrije gabbro. Het gesteente bestaat nagenoeg geheel uit gedrongen pyroxeen (=augiet) kristallen.

Gabbro - Zwerfsteen van Borger.

Gabbro – Zwerfsteen van Borger (Dr.). Gabbro’ s bestaan voornamelijk uit pyroxeen en plagioklaas. Door de geologisch hoge ouderdom is in zwerfsteengabbro’s de augiet meestal vervangen door amfibool (oeraliet). Deze kleurt vaak groenachtig.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Oeralietgabbro - Zwerfsteen van Emmerschans (Dr.). Gabbro's bevatten meestal meer donkere mineralen dan plagioklaas. Het zijn donkere gesteenten, ook al omdat de plagioklaas donker kleurt en niet wit zoals in dioriet.

Oeralietgabbro – Zwerfsteen van Emmerschans (Dr.).
Gabbro’s bevatten meestal meer donkere mineralen dan plagioklaas. Het zwartgroene mineraal is sterk vezelige,oeralietische hoornblende.

Leucogabbro - Zwerfsteen van Groningen. Sommige gabbro's zijn bijzonder veldspaatrijk. In een massa van grofkorrelige, grijsgewolkte plagioklaas komen verspreid onregelmatige opeenhopingen van donkere mineralen voor. De aggregaten vertonen een donkere rand als gevolg van de omzetting van augiet in hoornblende. Dergelijk lichtkleurige gabbro's noemt men doorgaans leucogabbro (van 'leucos' = wit).

Leucogabbro – Zwerfsteen van Groningen.
Sommige gabbro’s zijn bijzonder veldspaatrijk. In een massa van grofkorrelige, grijs gewolkte plagioklaas komen verspreid onregelmatige opeenhopingen van donkere mineralen voor. De aggregaten vertonen een donkere rand (=corona) als gevolg van de omzetting van augiet in hoornblende. Dergelijk lichtkleurige, veldspaatrijke gabbro’s noemt men doorgaans leucogabbro (van ‘leucos’ = wit).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Coronietgabbro - Zwerfsteen van heiligenhafen (Dld.). Door hun hoge ouderdom zijn de donkere bestanddelen in gabrro's vaak omgezet. Zwarte augiet verandert door wateropname in vezelige amfibool (hoornblende). Vaak ontstaat hierbij een donkere rand om de donkere vlekken.

Coronietische gabbro – Zwerfsteen van heiligenhafen (Dld.).
Door hun hoge ouderdom zijn de donkere bestanddelen in gabbro’s vaak omgezet. Zwarte augiet verandert door wateropname in vezelige amfibool (hoornblende). Vaak ontstaat hierbij een donkere rand (=corona) om de donkere vlekken. Feitelijk zijn veel van onze gabbro’s door omzetting van minerale bestanddelen metamorf. Een naam als ‘metagabbro’ is daarom misschien wel correcter.

Coronietisc he granaatgabbro - Zwerfsteen van Ertebölle, Limfjord (Dk.).

Coronietische granaatgabbro – Zwerfsteen van Ertebölle, Limfjord (Dk.). Onregelmatige aggregaten van roodachtige granaatkorrels zijn omgeven door een zwarte zoom van oeralitische hoornblende.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Anorthosietgabbro - Zwerfsteen van Groningen. Plagioklaas (anorthosiet) is het hoofdbestanddeel. De donkere mineralen vormen roestbruine vlekken. Op het breukvlak is de plagioklaas zwart en donker grijsgroen.

Anorthosietgabbro – Zwerfsteen van Groningen.
Plagioklaas (anorthiet) is het hoofdbestanddeel. De donkere mineralen vormen roestbruine vlekken. Op het breukvlak kleurt de plagioklaas zwart.

Anorthosietgabbro, breukvlak - Zwerfsteen van Tensfeld (Dld.). Het gdonkere, grijsgroene mineraal is basische plagioklaas (anorthosiet).

Anorthosietgabbro, breukvlak – Zwerfsteen van Tensfeld (Dld.).
Het donkere, grijsgroene mineraal is basische plagioklaas (anorthiet).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Anorthosiet - Zwerfsteen van haddorf (Dld.). Anorthosiet bestaan (vrijwel) geheel uit de plagioklaassoort anorthosiet.

Anorthosiet – Zwerfsteen van Haddorf (Dld.).
Anorthosiet bestaat (vrijwel) geheel uit de plagioklaassoort anorthiet.

Anorthosiet, gepolijst vlak) - Zwerfsteen van Haddorf (Dld.).

Anorthosiet  (gepolijst vlak) – Zwerfsteen van Haddorf (Dld.).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Pyroxeengabbro (Hyperstheengabbro) - Zwerfsteen van Boijden, Fünen (Dk.). In het donkere gesteente zijn naaldvormige kristallen zichtbaaar van pyroxeen (hyperstheen).

Pyroxeengabbro (Hyperstheengabbro) – Zwerfsteen van Boijden, Fünen (Dk.).
In het donkere gesteente zijn naaldvormige kristallen zichtbaar van pyroxeen (hyperstheen).

Pyroxeengaabro (Hyperstheengabbro) - Zwerfsteen van Zwaagwesteinde (Fr.). De glanzende naaldvormige kristallen zijn van de pyroxeensoort hyperstheen.

Pyroxeengaabro (Hyperstheengabbro) – Zwerfsteen van Zwaagwesteinde (Fr.).
De glanzende naaldvormige kristallen zijn van de pyroxeensoort hyperstheen.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Norietgabbro - Zwerfsteen van Groningen. Gabbro's die orthopyroxeen bevatten noemt men noriet. De geelbruine vlekken, vaak omgeven door een donkere rand bestaan uit amfibool, dat door wateropname ontstaan is uit orthopyroxeen.

Norietgabbro – Zwerfsteen van Groningen.
Gabbro’s die orthopyroxeen bevatten noemt men noriet. De geelbruine vlekken, vaak omgeven door een donkere rand bestaan uit amfibool. Deze zijn door wateropname ontstaan zijn uit orthopyroxeen. Omzetting van augiet in amfibool (hoornblende) komt bij veel Scandinavische gabbro’s voor.

Norietgabbro - Zwerfsteen van Groningen. Dit type gabbro komt voor in het uiterste noorden van Zweden, in de omgeving van Arvidsjaur. Zwerfstenen van dit gabbrotype vormen warschijnlijk een nieuw gidsgesteente, omdat ze elders in Zweden niet bekend zijn.

Norietgabbro – Zwerfsteen van Groningen.
Dit type gabbro komt voor in het uiterste noorden van Zweden, in de omgeving van Arvidsjaur. Zwerfstenen van dit gabbrotype vormen waarschijnlijk een nieuw gidsgesteente, omdat deze van andere plaatsen in Zweden niet bekend zijn.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Peridotiet - Zwerfsteen van Trintelhaven (N.H.). Peridotiet is een zeer zeldzaam mantelgesteente. Door omzetting is het bijna altijd verandert in serpentiniet.

Serpentiniet – Zwerfsteen van Trintelhaven (N.H.).
Serpentiniet is een zeer zeldzaam gesteente, dat meestal door omzetting van o.m. olivijn uit het mantelgesteente peridotiet ontstaat. Het oorspronkelijke gesteente van de deze zwerfsteen was in dit geval een olivijnbasalt.

Troctoliet - Zwerfsteen van Ertebölle, Limfjord (Dk.). Wordt door het gevelkte uiterlijk ook wel 'forellensteen' genoemd. De donkere mineralen zijn van pyroxeen.

Gevlekte veldspaatgabbro – Zwerfsteen van Ertebölle, Limfjord (Dk.).
Deze gabbro lijkt door het gevlekte uiterlijk op ‘forellensteen’ ofwel troctoliet. De donkere mineralen zijn echter van pyroxeen in plaats van olivijn.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Monzogabbro (syenietgabbro) - Zwerfsteen van Annen (Dr.). Opname van enige kaliveldspaat (roodachtig) en kwarts veranderde de samenstelling van deze veldspaatgabbro. Vandaar de toevoeging 'monzo'.

Monzogabbro (syenietgabbro) – Zwerfsteen van Annen (Dr.).
Opname van enige kaliveldspaat (roodachtig) en kwarts veranderde de samenstelling van deze veldspaatgabbro. Vandaar de toevoeging ‘monzo’.

Monzogabbro (syenietgabbro) - Zwerfsteen van Rees (Dld.). In de zwerfsteenliteratuur noemt men deze gabbrotypen met kaliveldspaat en kwarts 'syenietgabbro'.

Monzogabbro (syenietgabbro) – Zwerfsteen van Rees (Dld.).
In de zwerfsteenliteratuur noemt men deze gabbrotypen met kaliveldspaat en kwarts ‘syenietgabbro’.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Syeniet - Zwerfsteen van Kasseedorf (Dld.). Zijn net als granieten kleurige gesteenten. Hoofdbestanddeel is kaliveldspaat. Syenieten bevatten doorgaans meer donkere mineralen dan granieten. Kwarts ontbreekt of komt in enkele korrels voor.

Syeniet – Zwerfsteen van Kasseedorf (Dld.).
Is net als graniet een kleurig gesteente. Hoofdbestanddeel is kaliveldspaat. Syenieten bevatten doorgaans meer donkere mineralen dan granieten. Kwarts ontbreekt of komt in enkele korrels voor.

Syeniet (Väggerydsyeniet - Zwerfsteen van Horne Naes, Fünen (Dk.). Het zwartgevlekte karakter van deze sueniet wordt veroorzaakt door relatief veel donkere mineralen die in onregelmatige aggregaten verenigd zijn.

Syeniet (Väggerydsyeniet) – Zwerfsteen van Horne Naes, Fünen (Dk.).
Het zwartgevlekte karakter van deze syeniet wordt veroorzaakt door relatief veel donkere mineralen, die tot onregelmatige aggregaten verenigd zijn.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Kwartssyeniet - Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.). Het gesteente is afkomstig uit het Oslogebied in Zuid-Noorwegen. verzamelaars kennen het gesteente als Nordmarkiet. Nordmarkiet is ook een natronsyeniet en gaat in het veld bij toename van het kwartsgehalte over in natrongraniet (Ekeriet).

Kwartsnatronsyeniet – Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.).
Het gesteente is afkomstig uit het Oslogebied in Zuid-Noorwegen. Verzamelaars kennen het gesteente als Nordmarkiet. Nordmarkiet is een natronsyeniet en gaat in het veld bij toename van het kwartsgehalte over in natrongraniet (Ekeriet).

Natronsyeniet - Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.). Dit is de kwartsvrije vorm van de Nordmarkiet hiernaast.

Natronsyeniet – Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.).
Dit is de kwartsvrije vorm van de Nordmarkiet hiernaast.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Natronsyeniet (Pulaskiet) - Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.). Pulaskiet, ook het porfierische typet komt sterk overeen met Nordmarkiet, maar bevat geen kwarts en soms een piets nefelien.

Natronsyeniet (Pulaskiet) – Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.).
Pulaskiet, ook het porfierische type, komt sterk overeen met Nordmarkiet, maar bevat geen kwarts en soms een piets nefelien.

Nefeliensyeniet (korrelig type) - Werpeloh (Dld.). Indien magma te weinig kiezelzuur bevat om alle veldspaten te vormen, ontstaan er zgn. veldspaatvervangers. Dit zijn foïden, waarvan nefelien er een is. De gaatjes in de steen op de foto tonen de plaatsen waaruit het verweringsgevoelige nefelien verdwenen is.

Foïdsyeniet (korrelig type) – Werpeloh (Dld.).
Indien magma te weinig kiezelzuur bevat om alle veldspaten te vormen, ontstaan zgn. veldspaatvervangers. Dit zijn foïden, waarvan nefelien er een is. De gaatjes in de steen op de foto tonen de plaatsen waaruit het verweringsgevoelige nefelien verdwenen is.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Foïdsyeniet (Foyaiet) - Werpeloh (Dld.). Foyaiet is een bekend type nefeliensyeniet dat zijn naam te danken heeft aan Foya aan de rand van de Cerra de Monchique in Zuid-Portugal. Het gesteente herinnert sterk aan diabaas, maar bevat in tegenstelling tot deze kaliveldspaat en nefelien.

Foïdsyeniet (Foyaiet) – Werpeloh (Dld.).
Foyaiet is een bekend type nefeliensyeniet dat zijn naam te danken heeft aan Foya aan de rand van de Cerra de Monchique in Zuid-Portugal. Het gesteente herinnert sterk aan diabaas, maar bevat in tegenstelling tot deze kaliveldspaat en nefelien.

Foïdsyeniet (Foyaiet), detail van het gesteente hiernaast. In de gaten zijn nog resten van verweerde nefelien zichtbaar.

Foïdsyeniet (Foyaiet), detail van het gesteente hiernaast. In de gaten zijn nog resten van verweerde nefelien zichtbaar.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Foïd-syeniet (Lardaliet) - Zwerfsteen van Wippingen (Dld.). Als magma te weinig kiezelzuur bevat om alle veldspaten te vormen, ontstaan zogenoemde veldspaatvervangers (foïden). In zwerfstenen komt is dit meestal het mineraal nefelien.

Foïd-syeniet (Lardaliet) – Zwerfsteen van Wippingen (Dld.).
Lardaliet is een grootkorrelig type nefeliensyeniet. Het komt voor in een klein gebied ten noorden van de Zuidnoorse stad Larvik. Het gesteente vormt daar het enig bekende voorkomen op aarde.

Foïd-syeniet (Lardaliet) - zwerfsteen van Weissenhaus (Dld.). Nefelien is een foïd-mineraal dat zeer snel verweerd. Het is bruinachtig en bezit een spekglans.

Foïd-syeniet (Lardaliet) – zwerfsteen van Weissenhaus (Dld.).
Nefelien is een foïd-mineraal dat zeer snel verweerd. Het is bruinachtig en bezit een spekglans.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Monzoniet (kjelsasiet) - Mommark, Als (Dk.).

Monzoniet (Kjelsasiet) – Mommark, Als (Dk.). Monzoniet lijkt op graniet, maar is doorgaans somberder van kleur en bevat weinig of geen kwarts. Het gesteente bevat evenveel kaliveldspaat als plagioklaas.

Monzoniet, detail - Zwerfsteen van Mommark, Als (Dk.).

Monzoniet, detail – Zwerfsteen van Mommark, Als (Dk.).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Monzoniet (Larvikiet) - Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.). larvikiet wordt doorgaans onder de syenieten gerangschikt, want vrijwel kwartsloos. De samenstelling van de veldspaten maakt dat het in feite monzonieten zijn.

Monzoniet (Larvikiet) – Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.).
Larvikiet wordt doorgaans onder de syenieten gerangschikt, want het gesteente is (vrijwel) kwartsloos en bevat soms enige nefelien.. De samenstelling van de veldspaten maakt  Larvikiet tot een monzonietisch gesteente.

Monzoniet (Larvikiet) - Zwerfsteen van Fyr, Limfjord (Dk.). Larvikieten bevatten ongeveer evenveel plagioklaas als kaliveldspaat. Door het 'Schillereffect' lichten de veldspaten blauw-wit-grijs op.

Monzoniet (Larvikiet) – Zwerfsteen van Fyr, Limfjord (Dk.).
Larvikieten bevatten ongeveer evenveel plagioklaas als kaliveldspaat. Door het ‘Schillereffect’ lichten de veldspaten blauw-wit-grijs op. Het gesteente wordt vanwege dit kleureffect op grote schaal in de natuursteenhandel verhandeld.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Monzoniet (Tönsbergiet) - Voera, Sandefjord, Noorwegen. Tönsbergiet is een varieteit van larvikiet, waarin een deel van de veldspaten zijn omgezet.

Monzoniet (Tönsbergiet) – Voera, Sandefjord, Noorwegen.
Tönsbergiet is een varieteit van larvikiet, waarin een deel van de veldspaten door veroudering oranjekleurig is omgezet.

Monzoniet (Tönsbergiet) - Voera, Sandefjord, Noorwegen.

Monzoniet (Tönsbergiet) – Voera, Sandefjord, Noorwegen. De mate van roodkleuring is bij Tönsbergiet bijzonder variabel, van zeer gering tot vol oranjerood.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s